|
بهمن روز از بهمن ماه برابر با دوم بهمن در گاهشماری ایرانی جشن بهمنگان است. این روز در گاهنامهی ایرانی 3746 جشنی در ستایش و گرامی- داشت امشاسپند بهمن است. بهمن در اوستایی «وُهومَنَه» و در پهلوی «وَهمَن» به معنی «اندیشهی نیک» یا «بهترین اندیشه» است. بخش نخست این واژه «وُهُو» از «وَنـْگـْهو» اوستایی که صفت است به معنی خوب و نیک، که در فارسی هخامنشی «وَهۇ» و در سانسکریت «وَسۇ» خوانده میشود، در پهلوی «وِه» و در فارسی «بـِه» شده است. بخش دوم «مَنـَه» برابر است با واژه ی سانسکریت «مَنـَس» که در پهلوی «منیشن» ودر فارسی «منش» شده است. «وهمن» یکی از امشاسپندان نزدیک به درگاه اهورامزدا میباشد که اشوزرتشت برای دریافت پیامهای اهورایی از او یاری میگیرد. پاسداری چهارپایان سودمند در جهان زمینی یا«گیتیگ» به این امشاسپند واگذار شده است، از این رو زرتشتیان در این روز از کشتن حیوانات سودمند و خوردن گوشت آنان خودداری میکنند و همچنین برخی زرتشتیان، از کشتار و خوردن گوشت حیوانات در همهی روزهای بهمن ماه میپرهیزند. شاید بیش از پنجاه سال نیست که جهانیان به اندیشهی پاسداری از پیرامون خود و حیوانات افتادهاند، ولی آیین زرتشت همواره از چندین هزار سال پیش، آدمیان را به پاسداری از ددزیست(حیات وحش) و ددزیان( حیوانات وحشی) و به ویژه نهاد(طبیعت) رهنمود میکرده است که این خود جای بسی شگفتی و سربلندی برای ایرانیان دارد. البته وارونهی امروز ایران را میبینیم که در آن نهاد و ددزیان جایگاهی ندارند. در نوشتههای پهلوی همچون بندهشن و دینکرد «بهمن» نخستین آفریدهی پروردگار است در جهان مینوی، وهومن امشاسپند در چهرهی نیکمنشی وخرد و دانایی خداوند و از ویژهگیهای برجستهی اهوراییست، اما در جهان خاکی نگاهبان بشر و چارپایان است. جشن بهمنگان از زمان ساسانیان تا پیش از یورش مغولها، در ایران آیینی همهگانی و رایج بوده است. در این روز آشی به نام «آش بهمنگان» یا «آش دانگو» به صورت گروهی پخته میشده است که نام «دانگو» یا «دانگی» برگرفته از همین سنت اشتراکی آن است. بنابراین روز دوم بهمن که «بهمنروز» نام دارد و متعلق به امشاسپند بهمن است جشن بهمنگان نام دارد در اين روز در ديگی به نام بهمنجه آشی به نام دانگو از گندم و ماش و عدس و نخود و باقلا میپزند و مهمانی میدهند اين آش را«هفت دانه» نيز میگويند. دکتر«رجبی» معتقد است که يکی از ويژهگیهای جشن بهمنگان تعاونی بودن آن است و به نظر میرسد هر يک از همسايهگان برای پختن آش، دانگ خود را به خانهای که آش در آن پخته میشد، میداده است و به اين معنی نام آش را «دانگو» به کار میبردند و به اين ترتيب در آشی که فراهم میآمده، همهی همسايهگان سهيم بودند.
انوری دربارهی جشن بهمنگان میگويد: بعد ما کز سر عشرت همه روز افکندی سخن رفتن و نارفتن ما در افواه اندر آمد ز در حجرهی من صبحدمی روز بهمنجه یعنی دوم بهمن ماه
ابوریحان بیرونی در کتاب «التفهیم» دربارهی بهمنجه مینویسد: «بهمن ماه روز دوم آن روز بهمن، عید است که براى توافق دو نام آن را بهمنجه نامیدهاند، بهمن نام فرشتهی موکل بر بهایم است که بشر به آنها براى عمارت زمین و رفع حوایج نیازمند است و مردم فارس در دیگهایى از جمیع دانههاى ماکول با گوشت غذایى مىپزند و آن را با شیر خالص مى خورند و مىگویند که حافظه را این غذا زیاد مىکند و این روز را در چیدن گیاهان و کنار رودخانهها و جوىها و روغن گرفتن و تهیهی بخور و سوزاندنىها خاصیتى مخصوص است و بر این گماناند که جاماسب وزیر گشتاسب، این کارها را در این روز انجام مىداد و سود این اشیا در این روز، بیشتر از دیگر روزهاست.» چنان که از نوشتار ابوریحان و اسدی توسی برمیآید گیاهی هم به نام امشاسپند بهمن خوانده میشود که در بهمن ماه یا زمستان باز میشود و در پزشکی این گیاه معروف است و در تحفه ی حکیم مؤمن و بحرالجواهر، بیخی سفید یا سرخ رنگ مانند زردک و خوشبو با اندک صلابت و کجی و خارناک تعریف شده است. همین گیاه است که در فرانسه Behen خوانده میشود و در گذشته ریشهی آنرا به نام بهمن سرخ و بهمن سفید در داروخانههای اروپا به کار می- بردند.
این گیاه دارای ویژگی دارویی بوده و در روزگار ایران باستان این باور بوده که خوردن آن به تقویت حافظه کمک میکند، آن را به گونهی تازه در خوراک میپختند و خشکشدهی آن را دم کرده و مینوشیدند یا به گونهی گرد، روی خوراک میریختند و یا با گرد قند ونبات آمیخته و میخوردند. یکی از دیگر آیینهای این روز آن بوده که مردم در این روز به کوه میرفتند و گیاهان ویژهای که ویژهگی دارویی داشته را میکندند و در این یک سال استفاده میکردند. گروهی از این آیینها که در جشن بهمنگان انجام میشود را به جاماسپ وزیر خردمند ویشتاسب «گشتاسب» پادشاه دوران زرتشت نسبت میدهند.
منابع: فرهنگ ایران باستان - استاد ابراهیم پورداوود راهنمای زمان جشنها و گردهماییهای ایران باستان - رضا مرادی غیاثآبادی جشنهاى باستانى ایران - على خوروش دیلمانى تاریخ نوروز و گاهشماری ایران - استاد عبدالعظیم رضایی پایگاه پژوهشی«آریابوم» پایگاه اینترنتی«اسوزرتشت»
فرید ستوده - مجلهی اپیزود، شمارهی هشتاد بیستوچهارم بهمنماه 1388 خورشیدی
|
|
copyright© 2008 episodemagazine.com All rights reserved |
