tehrani

سینما جایی‌ست که تعدادی بازیگر به‌عنوان ستاره، مدت زمانی می‌درخشند و پس از طی مدتی، جای خود را به ستاره‌گان دیگری می‌سپارند. این انتقال جا به دیگری، نه از روی تمایل، که از سر جبر است. اصولن خاصیت سینما همین است که هیچ ستاره‌ای تا همیشه نمی‌تواند سرجای خود باقی بماند.ا

پس از انقلاب که فیلم‌های سینمای ایران، به یک‌باره از بازیگران زن خالی شد و چهره‌سازی و ستاره‌پروری محکوم به انزوا گردید، فیلم‌های فارسی تاحد زیادی از رونق افتاد. پس از آن، از زن در سینما به شیوه‌هایی خاص و نقش‌هایی ویژه استفاده شد، اما ستاره‌سازی هم‌چنان قدغن بود تا این‌که با اکران فیلم«عروس» و ورود «نیکی کریمی» به سینما، زنان زیبا اجازه‌ی ورود به فیلم‌های فارسی را یافتند و خواه ناخواه زیبارویان اگرکه با استعداد هم باشند در سینما خیلی زود تبدیل به چهره می‌شوند.ا

هدیه تهرانی از کسانی بود که به دلیل ایفای نقش‌های خاص که در سینمای ایران خیلی کم سابقه یا بهتر بگوییم بی‌سابقه بوده، خیلی زود شناخته شد و اکنون به جایی رسید که گران‌ترین بازیگر سینمای ایران است با دست‌مزد صدمیلیون تومانی!! هدیه زیبایی خیره‌کننده‌ای ندارد اما چهره‌اش به‌ویژه برای بازیگری بسیار جذاب است.ا

در این روزهای پُرخبر، خبرهای مربوط به بالاترین دست‌مزدهای بازیگران سینما نیز به سرفصل خبرها افزوده شده است. گروه فرهنگی انتخاب نیوز در این مورد نوشت: «پس از آن‌که دستمزد نودميليونی «محمدرضا گلزار» برای سه روز بازی در يک فيلم، تبديل به يک جنجال رسانه‌ای شد، برخی رسانه‌های ديگر به تکاپو افتادند تا درباره‌ی سقف دست‌مزد بازيگران ايرانی اطلاعاتي به دست آورند. اطلاعاتی که در اين زمينه به دست آمده، يک نکته‌ی جالب دارد و آن اين‌که بازيگران قديمی و پيش‌کسوتی که برخی از آن‌ها از اساتيد بازيگری محسوب می‌شوند، گاهی دست‌مزدی درحد نيمی از دست‌مزد بازيگران خوش‌تيپ سينما دارند!»ا

چندی پیش نیز یک منبع آگاه و موثق، به‌طور رسمی، آخرين سقف پيشنهادی دست‌مزد برخی از بازيگران سينمای ايران را که از طريق گفت‌وگو با چند مدير توليد و تهيه‌کننده به دست آورده بود، اعلام کرد. در این گزارش آمده است که بالاترین دست‌مزد بازیگری در میان خانم‌های بازیگر، متعلق به هدیه تهرانی است با دست‌مزد صدمیلیون تومان و بعد از هدیه، «نیکی کریمی» و «لیلا حاتمی» هریک با دست‌مزد چهل‌وپنج میلیون تومان!! خُب، می‌بینیم که اختلاف دست‌مزد نفر اول با دوم بسیار زیاد است. ا

نوشتن درباره‌ی «هديه تهرانی» به عنوان يك بازيگر خوب، كار چندان ساده‌ای نيست چرا كه در پرونده‌ی بازيگری او به همان اندازه كه فيلم‌های خوب به همراه كارگردانان حرفه‌ای ديده می‌شود، نام فيلم‌های گيشه‌پسند و كارگردانان تجاری‌ساز هم وجود دارد.ا

ا«فرزاد حسنی» می‌نویسد: هديه تهرانی درشرايطی از سال 1375 وارد عرصه‌ی بازيگری شد كه سينمای آن روز ايران هم به‌شدت دنبال چهره‌ای تازه از زن بود تا حضور زن بر روی پرده از حالت كليشه‌ی خود خارج گردد و چهره‌ی «هدیه تهرانی» چنين ويژه‌گی را داشت. او برخلاف گذشته، زنی را نمايش داد كه جدی، سرد، و خشن بود، زنی كه به كسی متكی نبوده و به هرشكل ممكن حق خود را می‌خواهد بدست بياورد.ا

هديه تهرانی برای ورود بسيار منتظر ماند و بازی در فيلم‌های «بودن يا نبودن» ، «روز واقعه» و «ليلا» را به دلايلی نپذيرفت تا اين‌كه با فيلم ا«سلطان» ساخته‌ی «مسعود كيميايی» پا به عرصه‌ی سينما گذاشت. پس ازسلطان، «فريدون جيرانی» برای تريلرجنايی خود«قرمز» از او دعوت کرد و تهرانی در كنار«محمدرضا فروتن» كه او نيز تازه به جمع ستاره‌گان سينما پيوسته بود بدرخشد. در سال 1377«شوكران» ساخته‌ی «بهروز افخمی» او را در نقش چالش‌برانگيزقرار داد و بسياری او را ستودند تا جايی كه عنوان كردند در صحنه‌های انتهايی فيلم گريه می‌كند و فرم چهره‌اش درهم می‌ريزد، نشان از قدرت بازيگری داشت، نمای زيبای كلوزآپ برای‌اش معنايی ندارد.ا

در اين فيلم برای دومين بار با «فريبرز عرب‌نيا» هم‌بازی می‌شود و تقريبن او را از پا درمی‌آورد. فیلم «سياوش» به كارگردانی«سامان مقدم» تنها نقطه‌ی مثبت و قدرت‌مندی كه داشت حضور«هدیه تهرانی» بود، سال‌ها بعد در ساخته‌ی جوان‌پسند «سيروس الوند» یعنی فیلم «دست‌های آلوده» بازی کرد كه باوجود داشتن ستاره‌هایی چون «فریبرز پورعرب» و «امين حيايی» نتوانست نقطه‌ی درخشانی در كارنامه‌ی«هديه» باشد، گر چه جنبه‌ی تجاری فيلم آن‌قدر بالا بود كه می‌توان آن را اشتباهی در روند حرفه‌ای او تلقی نمود.ا

همكاری مجدد «هدیه» با «سامان مقدم» به فيلم «پارتی» منجر می‌شود كه در گيرودار فضای سياسی ايران در سال‌های 78 و 79اكران می‌شود و حذف چند دقيقه از آن مضمون تند و تيزش، آن را به يك اثر جنجالی بدل می‌كند و علاوه بر آن فروش بالای فيلم نيز می‌شود. «آبی» با بازی «بهرام رادان» و كارگردانی «حميد لب‌خنده» با استقبال مناسبی روبه‌رو شد و بعد از آن دوباره «احمد امينی» همراه می‌شود تا پس از غريبانه در دومین همکاری چتری برای دو نفر ساخته شود.ا

پس از آن يك اثر ضعيف به نام «زمانه» را بازی کرد و بعد در ساخته‌ی جنجالی «ناصر تقوايی» با عنوان «كاغذ بی‌خط» در كنار«خسروشكيبايی» بازی کرد كه به يكی از بهترين بازی‌های او تبديل شد. پس از آن در كنار تيمی از بزرگان، به بازب در «خانه‌ای روی آب» ساخته‌ی «بهمن فرمان‌آرا» پرداخت. سال 81 را با بازی در «آبادان» ساخته‌ی «مانی حقيقی» آغاز کرد و همان سال قرار شد تا در دومين ساخته‌ی«ناصر تقوايی» با نام «رومی و زنگی» ایفای نقش كند كه به دلايلی این پروژه متوقف شد و اين فيلم هرگز ساخته نشد.ا

همان سال در«دنيا كمدی اجتماعی» ساخته‌ی «منوچهرمصيری» بازی کرد و در كنار«محمدرضا شريفی‌نيا» بازی روان و يك‌دستی را از خود به نمايش گذاست. فيلم با فروش فوق‌العاده‌ای روبه‌رو شد. بعد از آن نیز در كمدی «دخترايرونی» در كنار«امين حيايی» می‌درخشد و سپس در درام جنگی «جايی برای زنده‌گی»به كارگردانی «محمدرضا بزرگی‌نيا» ايفای نقش کرد. و بعد زا آن هم فیلم «شبانه».ا

هدیه تهرانی برای بازی در فيلم «قرمز» برنده‌ی سيمرغ بلورين بهترين بازيگر نقش اول زن از هفدهمين جشنواره‌ی فيلم فجر شد تهرانی با حضور در پروژه‌ی پُرهزينه‌ی «دوئل» نقشی كوتاه برعهده گرفت كه مصداقی بود بر توانايی‌های گيشه‌سازی او.ا

اما فیلم‌هایی نیز ساخته شد که قرار بود «هدیه تهرانی» در آن‌ها ایفای نقش کند، برای برخی از این فیلم‌ها قرارداد هم امضا شد اما «هدیه» بنابه دلایلی از حضور در این فیلم‌ها انصراف داد.ا

روزنامه‌ی«فرهنگ آشتی» در این مورد نوشت: برای فیلم«سه زن» قرارداد امضا کرد و نام‌اش در لیست عوامل فیلم هم قرار گرفت، اما درنهایت بنا به دلایلی که هیچ‌گاه اعلام نشد از بازی در فیلم انصراف داد و سازنده‌گان هم با «نیکی کریمی» به توافق رسیدند. «ابراهیم حاتمی‌کیا» هم برای آن‌که جمع بازیگران فیلم «دعوت» از هر نظر تکمیل باشد، به‌عنوان اولین گزینه، «هدیه تهرانی» را در نظر داشت. «هدیه» هم به دفتر«حک‌فیلم» آمد و با این امتیاز که هر نقشی را پسندید بازی کند، با سازنده‌گان فیلم قرارداد بست. «هدیه» برای نقش خانم دکتر که در تمام اپیزودها حضور داشت به توافق رسید، اما درحالی‌که قرارداد هم امضا شده و همه‌چیز مرتب به‌نظر می‌رسید، ناگهان ورق برگشت و «هدیه» هم به جمع بازیگران انصرافی «دعوت پیوست». نقشی که «هدیه» نپذیرفت را سرانجام «کتایون ریاحی» ایفا کرد.

اما جدی‌ترین فیلمی که در دو سال اخیر نام «هدیه تهرانی» برای بازی درآن مطرح شد فیلم«دایره زنگی» بود. فیلمی که در دفتر«بشرافیلم» تولید می‌شد و رابطه‌ی نزدیک هدیه با صاحبان این دفتر زبانزد است. «دایره زنگی» هم از فیلم‌های پُربازیگر دوسال اخیر سینمای ایران است که هدیه هم گزینه‌ی ایفای نقش یکی از ساکنان آپارتمان فیلم بود، اما درحالی‌که «سیدجمال ساداتیان» تهیه‌کننده‌ی فیلم تا آخرین روزهای فیلم‌برداری اعلام می‌کرد که هدیه تهرانی به‌زودی مقابل دوربین خواهد رفت و تمام خبرها درباره‌ی کناره‌گیری این بازیگر از فیلم را تکذیب می‌کرد، درنهایت «دایره زنگی» هم بدون هدیه تهرانی ساخته شد.

در این مدت«هدیه تهرانی» تجربیات سراسر متفاوتی داشته است. در مقطعی به‌عنوان دستیار کارگردان با فیلم‌ساز جهانی سینمای ایران«عباس کیارستمی همکاری کرد. پروژه‌ی «شیرین» که براساس طرح کوتاهی تبدیل به فیلم بلندی شد، علاوه بر حضور«هدیه تهرانی» در مقابل دوربین از او به‌عنوان دستیار کارگردان و برنامه‌ریز پروژه هم استفاده می‌کرد، فیلمی که البته سرانجام قابل‌توجهی پیدا نکرد و بعد از واکنش منفی تماشاگران جشنواره‌ی فیلم «ونیز»، گویی سازنده‌گان‌اش هم دیگر چندان پیگیرش نیستند.

این دومین همکاری«هدیه تهرانی» با فیلم‌سازان بین‌المللی سینمای ایران بود. او پیش از این با «بهمن قبادی» دیگر کارگردان محبوب جشنواره‌ها در فیلم «نیوه‌مانگ» به همین شیوه کار کرده بود، فیلمی که اجازه‌ی نمایش در ایران پیدا نکرد و البته به روال معمول DVD هایش به ایران رسید و علاقه‌مندان تهرانی بعد از مدت‌ها او را دیدند، هرچند با یک«تهرانی» سراسر متفاوت روبه‌رو شدند که کمتر نشانی از آن تصاویر در ذهن داشت.

یک سالی است که تمام تلاش‌ها برای بازگرداندن «هدیه تهرانی» به سینما بی‌سرانجام بوده. او حتا به پیشنهاد «اصغر فرهادی» کارگردانی که بسیار به آثارش علاقه دارد پاسخ رد داد. «درباره‌ی الی» هم بدون «‌تهرانی» ساخته شد تا فکر بازگشت «تهرانی» به سینمای ایران تا اطلاع ثانوی بعید باشد.

اما «هدیه تهرانی» چرا این میزان نسبت به سینما و بازیگری بی‌علاقه شده است؟ آیا او با این سینما قهر کرده؟ پاسخ این سوال را حتا نزدیک‌ترین دوستان تهرانی در سینما هم به‌درستی نمی‌دانند. با این همه، بیش‌تر تحلیل‌ها معطوف به روحیات خاص او و البته شرایط امروز سینمای ایران است. یک کارگردان شناخته شده‌ی سینمای ایران که سابقه‌ی همکاری با تهرانی را دارد در پاسخ به این سوال که آیا تهرانی نسبت به سینما دل‌زده شده، با اشاره به روحیه‌ی خاص هدیه تهرانی می‌گوید: «تهرانی در دوره‌ای چهره شد که سینمای ایران مسیر خاصی را می‌پیمود، دورانی که مضامین خاص، اجازه‌ی طرح در سینما پیدا کردند و تهرانی به‌نوعی به شمایل این سینما بدل شد. بعد این نوع سینما به تکرار افتاد و همه از تهرانی یک انتظار داشتند. او هم به کل از کلیشه‌سازی پرهیز می‌کند و نسبت به سینمای جریان روز و عام دافعه پیدا کرد».

این کارگردان نتیجه می‌گیرد: مجموع این اتفاقات سبب شد که تهرانی به سمت رشته‌های دیگری در سینما برود، از قبیل دستیاری و فراهم کردن سرمایه و طراحی صحنه‌». این فیلم‌ساز با بیان این‌که ظاهرا این تجربه‌ها هم چندان برای تهرانی جذاب نبوده، از علاقه‌های جدید این بازیگر به رشته‌های دیگر هنری مانند تئاتر صحبت می‌کند. اشاره‌ی این فیلم‌ساز به نمایشی است که تا دو ماه پیش در سالن سایه‌ی تئاترشهر اجرا می‌شد و نام هدیه تهرانی به‌عنوان طراح صحنه آن به چشم می‌خورد. «رضا گوران» کارگردان این نمایش، پیش از این در گفت‌وگویی درباره‌ی چه‌گونه‌گی همکاری تهرانی با این نمایش گفته بود: «من متن نمایشنامه را برای ایشان فرستادم. کار را خواندند و خوش‌شان آمد و باهم به توافق رسیدیم»‌. استقبال از اجرای «یرما» با طراحی صحنه‌ی«هدیه تهرانی» که به گفته‌ی منتقدان تئاتری، به‌شدت چشم‌نواز و تاحدودی غیرتئاتری بود و جالب این‌جاست که تهرانی ظاهرن کمترین حضور را در جریان اجرا و شکل‌گیری این نمایش داشته و کاملن جدا از گروه فعالیت کرده است.

یکی از دوستان سینمایی هدیه تهرانی، با شرط ذکر نشدن نام‌ش، سال گذشته به روزنامه‌ی«فرهنگ آشتی» گفت که هدیه تهرانی در ماه‌های اخیر به‌طور کامل از سینما فاصله گرفته و فعالیت‌های دیگری از قبیل طراحی دکوراسیون داخلی و هم‌چنین نظارت بر امور ساختمانی انجام می‌دهد. به گفته‌ی این منبع مطلع، فعالیت‌های اقتصادی هدیه تهرانی با مشارکت یکی از تهیه‌کننده‌گان فعال سینما انجام می‌شود که البته به‌طور کامل خارج از زمینه‌های مرتبط با سینماست.

از هدیه تهرانی فیلم «نیوه‌مانگ» به کارگردانی «بهمن قبادی» آماده‌ی نمایش بود، که اکران نشد، این فیلم به دلیل شائبه‌های خاص مضمونی، پروانه‌ی نمایش نگرفت. فیلم بعدی «نسل جادویی» ساخته‌ی ایرج کریمی که چند سال پیش کار تولیدش انجام شد و از آن زمان بنا به دلایل مختلفی از قبیل اختلاف تهیه‌کننده و کارگردان و پیدا نشدن پخش‌کننده و سرانجام شایعاتی درباره‌ی فضای خاص داستان و توانایی‌های غیرطبیعی شخصیت‌هایش نتوانست اکران شود، درحالی‌که ظاهرن توانسته بود پروانه‌ی نمایش نیز بگیرد. ا

فیلم دیگر «شبانه» است که هدیه تهرانی علاوه بر بازی در آن، کمک‌های فراوانی نیز در راستای فراهم شدن سرمایه آن کرد. این فیلم تنها در جشنواره‌ی بیست‌وسوم فیلم فجر (سال 1383) به نمایش درآمد و از آن زمان، به شکل مبهمی اکران نشده است. ا

آخرین فیلم هم «فرزند صبح» است که مراحل فنی‌اش هم مانند فیلم‌برداری‌اش قرار است چند سالی به‌طول انجامد. به این جمع، «شیرین» عباس کیارستمی را هم می‌توان افزود.

ا«بهمن قبادی» در پاسخ به سوال یک نشریه درباره تهرانی گفت: «او عادت دارد راهی را که در پیش می‌گیرد تا ته می‌رود». اگر این جمله‌ی قبادی را درست بدانیم، باید این مدعا را بپذیریم که تا اطلاع بعدی، سینمای ایران«هدیه تهرانی» نخواهد داشت.ا

آنسه امیری - مجله‌ی اپیزود ، شماره‌ی هفتاد

شانزدهم آبان ماه 1388 خورشیدی

Home