|
برای راه بردن به اساطیر مصر، آشنایی بیشتر با سرشت دین مصری از کارهای ضروری است و کیفیت فرمانروایی سلسلههای مصری بر این پایه بود که فرعون نماینده و واسطهی خدا و انسانهاست. در سراسر تاریخ مصر، مهمترین خدایان این دیار به گونهای اسطورهای با نیروهای آفرینش، حاصلخیزی و یا خورشید ارتباط داشتند. کیش کهن«اوزیریس» که بعدها در دین مصری جنبهای مسلط یافت، با گذشت زمان از کیش مرد به کیش باروری و حاصلخیزی یا زندهگی تبدیل شد، اگرچه این زندهگی همانا زندهگی بعد از مرگ بود. مهمترین خدایان مصر و نماد آنان خدایان آغازین: مصریان آسمان را خدابانویی با نماد ماده گاوی ترسیم میکردند که بر زمین کمان زده و خدایان دیگر، تگیهگاه اویند. خورشید مهمترین خدای مصریان، نامهای بسیاری داشت. خورشید مدورودیک مانند«آتونA ten»، خورشید در حال برخاستن «خپر Kheperi» ، خورشید اوج آسمان«رع» ، خورشید هنگام غروب «آتوم Atum»، که نماد آن شاهین بود و وقتی این زمینه با«رع» ترکیب میشد «حراختی» نام داشت و خورشید جوان افق و مدور و بالدار بود. ماه، برادر خورشید و پسر «نوت Nut» خدابانوی آسمان است، گاهی او را «اوزیریس» میپنداشتند و زماین دیگر خدای آموزش و فرزانهگی «تحوت Thoth» و زمانی او را«ایبس» میپنداشتند که به هیات بوزینهای با سر سگ بود و نشان قدرت شهریاری، چشک جداشدنی «اتوم» بود که «اوجا» نام داشت و خود قدرتی مستقل بود که به شکل مار کبرای سربرافراشته با نام«یوریس Uraevs» بر تارک تاج فراعنه جای داشت و نماد قدرت آنان بود. «شو»: نماد هوا و سپهر و نام وی به معنی برافراشتن و جداکننده و برگرفته از مهمترین نقش اسطورهای وی یعنی فرزندان خود(جب: زمین و نوت: آسمان) از یکدیگر است که به فرمان«رع» انجام شد. «شو» به شکل مرد ریشدرای است که بر فراز«جب»(زمین) ایستاده، یا زانو زده و با دستهای خود«جب» و «نوت» را از هم دور نگه داشته و بر سرش پر شترمرغی است که نماد«هیروگلیف» نام او و نماد چهارستون آسمان است. تفنوت: خواهر و همسر«شو» و پدیدآورندهی شبنم و رطوبت است به شکل ماده شیر یا انسانی با سر شیر و با تاجی از قرص خورشید ترسیم شده. اوزیریس و ایزیس: از مهمترین خدایان اسطورهای مصر هستند. اوزیریس نقش خدایی مرده و نمادی برای فراعنهی درگذشته بود و در تصاویر به صورت شهریاری مرده و مومیایی شده با دستانی برافراشته که نمادهای قدرت برتر، عصای چوپانی سرکج و تازیانهای که رد برخی روایات شلاق تنبیه خطاکاران نام دارد تصویر شده است. تن «اوزیریس» به رنگ سرخ و نماد خاک و سبز، نماد گیاه ترسیم شده و بر چانهی وی ریشی باشکوه و بر سر وی تاج عاطف «Atef» ترکیبی از تاج سفید مصرعلیا و دو پر سرخ رنگ است و گاهی بر فراز آن قرص خورشید با دو شاخ قرار دارد. «ایزیس» خدابانویی مشهور و مستقل است که به دلیل نقشی که بعد از مرگ«اوزیریس» برعهده گرفت، بسیار محترم است و نیز تلاشی که برای یافتن نعش شوهر و احقاق حقوق فرزندش اشت مورد ستایش است. «ایزیس» همسری سوگوار و وفادار و به شکل موجودی پردار و دارای قدرت پرواز ترسیم میشود. تاج ایزیس قرصی است آراسته به پر، با شاخهای گاو که این نماد او را با «حاتحور» الهی باروری پیوند میدهد. در بعضی نقشها «ایزیس» با هلال ماه بر تارک و یا با تاجی از نیلوفر آبی و خوشههایی از غله نشان داده میشود که در این نقش، «لیزیس» حامی کودکان در برابر بیماریهاست. کمربند ایزیس برای زنان مصر نماد زایایی و برخوردار شدن از قدرت ماردی است.
«ست Seth»: خدای توفان، جنگ و نیروهای شر و اهریمنی است که در نقاشیها به هیات حیوان توفان ترسیم میشود. موجود شگفتانگیزی با پوزهی دراز و حمیده، گوشهای مربع سیخشده و دُم منگولهدار عمودی. برخی بر یان باورند که این حیوان شاید گراز وحشی و یا حیوانی چون اسب آبی و تمساح است که با«ست» پیوند دارد. حوروس: عضو سوم از تثلیث خانوادهگی اوزیریس، ایزیس و حوروس است. فرزند این دو با نماد شاهین که علامت پیروزی و جنگجویی است که در میدانهای نبرد بر فراز سر فرعون پرواز میکند و در دست او یک خرمنکوب نماد شهریاری و حلقهای جادویی دیده میشود و بعد از مرگ فرعون که مظهر اوزیریس بود و طی مراسم و مراحل مومیایی، جوروس در کالبد ولیعهد جای میگرفت و سلطنت و فرمانروایی جدید آغاز میشد. حاتحور: الههی زن و مادر اصلی خدایان، خدابانوی شادمانی و نماد مادری زنان، خدای رقص و موسیقی، خدابانویی خوشدل و امیدوار و نیز خدابانوی عشق است و حامی زنان باردار است. نماد وی، گاوی شیرده است که در فاصلهی دو گوش او خورشید قرار دارد. انوبیس: خدایی با هیات سگ یا شغال و خدای مراسم تدفین و مرگ است، ناظر حنوط تن مردهگان و بازدارندهی تن مومیایی از فاسد شدن. دریافت کنندهی مردهی مومیایی شده در آرامگاه و انجام دهندهی مراسم راهنمایی روح مرده است و مهمتر از همه، ناظر توزیع ثواب و گناه روح مرده است.
تموت: نماد تموت، میمونی با سر سگ است، او خدای علم و دانش بود و کاتب خدایان و گزارشگر کارهای آنان و شرکت کننده در تصمیمگیری آنان بود. آمون: آمون بیش از هر خدای دیگری، خدای مقتضیات سیاسی بود. نزد فرمانروایان نماد مقاومت در برابر نفوذ بیگانهگان و خدای جنگ است. با فزونی گرفتن قدرت فرمانروایان، آمون به خدای خورشید یا آمون-رع مبدل شد. معبد آمنحوتب سوم در لوکسور، از مشهورترین معابد آمون در نقش خدای باروری است.
تیاح: یکی از مقتدرترین خدایان است که او را پدر فرعون مینامند. تیاح در نقش خدای آفرینندهی جادوگری و خدای پیشهوران و پاسدار هنرهای ظریف است. او را اغلب با هیات مردی مومیایی شده، با سر تراشیده و ریش بزی تابیده ترسیم میکردند. سخمت: همسر تیاح و به معنی یگانه قدرتمند بود. او خدابانوی جنگ و نماد ویرانگری و قدرت تباهکنندهی خورشید است. سخمت به شکل زنی با سر یک ماده شیر و تاجی از قرص خورشید است.
اساطير مصر - ورونيكا ايونس
شهرزاد شین - مجلهی اپیزود ، شمارهی شصتوپنج یازدهم مهرماه 1388 خورشیدی
|
|
copyright© 2008 episodemagazine.com All rights reserved |
