|
بشقاب ميناكاری شدهی دورهی ساسانی
شاهکاری تلفیقی از هنر تذهیب (طلاکاری) و میناکاری بر روی نقره. صحنهی شکار پادشاه، از اجزای اصلی طراحی روی بشقابهای نقرهی امپراتوری ساسانی و اکثرن با نقوش شاپوردوم بوده است. تصاویری که در این بشقابها نقش میشده، سمبلی از شکستناپذیری، دلاوری و تسلط پادشاهان ساسانی است. این بشقابها، به عنوان هدایایی به بستهگان نزدیک دربار و یا حکمرانان محلی اهدا میشد.ا دراین تصاویر، پادشاه چندین مشخصهی عمده دارد. تاج پادشاهی، نشانی به شکل گوی بالای تاج، هالهای نورانی به دور سر، تیردان، زه کشیدهی کمان و روبانهای در اهتزاز. يكي از خصايص تاجهای ساسانی، كُرهای است كه بر روی آن تعبيه میشده و اندازه و وزن آن در تاجهای مختلف متفاوت بوده است. اين شكل كروی از يك رسم شرقی (رايج در هندوستان تا شرق ايران) كه موهای جمع شده را با دستمال ابريشمی میپوشاندند و اين دستمال از انتهای بالا بيرون میآمد، اقتباس شده است. اما با گذشت زمان، گوی جايگزين موی حقيقی گرديد و نماد قدرت و زمين و خورشيد شد.ا به طور دقیق، مشخص نیست که کدام پادشاه ساسانی در این بشقاب، تصویر شده. از مشخصات شکل تاج، برمیآید که این نقش، احتمالن مربوط به پیروز (فیروز) اول (459 تا 484 میلادی) هفدهمین پادشاه ساسانی و یا کواد (قباد) اول (488 تا 531 میلادی) پسر پیروز و هجدهمین پادشاه ساسانیست . باید گفت که تنوع تاجهای ساسانی بسيار زياد است، زيرا انواع و اقسام آنها بر روی سكه های فراوان اين دوره و نقوش سنگی و بشقابهای فلزی ساخته شده است.ا ظروف و جامهای نقرهای ساسانی، را ابتدا با چکشکاری شکل میداده و سپس با شیوههای پیچیدهی مهندسی، میآراستند. در این بشقاب، برای تشکیل نقش برجسته، اجزای مختلف تصویر را از نقره بریده و لبههای آنها را به هم چسباندهاند. آنگاه با آلیاژی از طلا و نقره آنرا آبکاری کرده، برای تکمیل نقش قسمتهایی را با آلیاژی فلزی از نقره و گوگرد به رنگ سیاه میناکاری کردهاند. نتیجه، اعجابآور است. شاهکاری تصویری از کنتراست و رنگ.ا در كتاب«بررسی هنر ایران» اثر پروفسور ارثراپهام پوپ دربارهی هنر میناكاری چنین آمده است:ا مینا كاری هنر درخشان آتش و خاك است، با رنگهای پخته و درخشان كه سابقهی آن به 1500 سال پیش از میلاد میرسد و ظهور آن بر روی فلز در طول سدهی ششم تا چهارم پیش از میلاد و پس از سال 500 پیش از میلاد مشاهده میشود. هنر میناكاری در ایران بیش از نقاط دیگر تجلی داشته و یكی از نمونههای قدیمی آن درعهد صفویه، توسط «شاردن» جهانگرد فرانسه ذكر شده است كه قطعهی مینایی از كارهای اصفهان بوده، مشتمل بر طرحی از پرندهگان و حیوانات بر زمینهی گل و بُته به رنگ آبی كمرنگ و سبز و زرد و قرمز.»ا
تنديس شاهپوردوم پادشاه ساسانی
تندیس پادشاه، شاهپور دوم، امپراطوری ساسانیان، ایران، از نقره ی طلاکاری شده، قرن چهارم میلادی، به طول چهل سانتیمتر، موزهی متروپلیتن.ا در قرن چهارم میلادی، این تندیس سلطنتی، از ورق یک پارچهی نقره ضرب شده است. تصویری برجسته و با جزئیات از پادشاه ایران، همانند تندیسهای باشکوهی که در امپراطوری روم غربی متداول بود. پادشاه، گوشوارههای سادهی تخممرغی به گوش دارد و گردنبندی نیز که از مهره ساخته شده، آنچنان که در زمان ساسانیان مرسوم بود، به گردن دارد.ا نگاه قدرتمند و قوس مشخص بینی، دو مشخصهای که در نگاه اول به چشم میآیند، قصد هنرمند سازندهی اثر را از برجسته نمودن این مشخصات چهره نشان میدهد . تاکید براین مشخصات، ما را با شخصیتی مصمم از پادشاه روبهرو میکند. جزئیات تاج، اطلاعاتی از تاج پادشاهان ساسانی را بیان میکند. در این مورد، تاج با هلالی از ماه تزئین گشته است . کُرهی شیاردار بزرگی از میان کنگرههای تاج بیرون آمده، هر چند تناسب چندانی با تاج ندارد، ولی باید دانست، این کُره، جزو سنتهای پوشاکی ساسانیان و امپراطوران کوشانی است. هلال ماه روی تاج، مختص شاهپور دوم است. همچنان که در نقش برجستهی طاق بستان از شاپور دوم وسوم، هلال ماه در تاج شاهپور دوم دیده میشود ولی در تاج شاهپور سوم موجود نیست.ا او پسرهرمز دوم بود. او را در کودکی و پس از برکناری برادرش «آذرنرسه» بر تخت نشاندند. داستانی دربارهی او هست که میگوید درباریان زمانی که مادرش وی را باردار بود، بر زهدان مادر تاج شاهی نهادند و او پیش از زایش شاه شده بود. شاه در سن شانزده سالهگی زمام حکومت را در دست گرفت. تا آن زمان ایران در سیاست خارجه محتاط و رویهی دفاعی نسبت به تجاوزاتی که به حدود ایران میشد، اختیار کرده بود.ا از شاپور دوم سنگنوشتههایی در تاق بستان و مشگینشهر به یادگار ماندهاست. شاپور در سال 379 میلادی، پس از هفتاد سال سلطنت درگذشت.ا
تكوك (جام) به شكل گربهی وحشی
تکوک( جام ) به شکل گربهی وحشی، به طول 27.5 سانتیمتر، طلا کاری بر روی نقره، یک قرن قبل از میلاد، مربوط به امپراطوری اشکانیان.ا یک شاهکار استادانه که تلفیقی از فرهنگ یونانی و هنرمندی ایرانی است. این جام برای نوشیدن شراب به کار میرفته است. این جام شاخی شکل، دارای دهانهی کوچکی در قسمت قفسهی سینهی گربهی وحشی، برای خالی نمودن جام است. نمونههای بسیاری از تکوکهای نقرهای، طلایی و همچنین نمونههای ساخته شده از گل رس، متعلق به دوران پیش از هخامنشیان، هخامنشیان و اشکانیان، در گسترهی وسیعی از شرق و غرب امپراتوری ایران یافته شد. بر روی این ظروف شاخی شکل، نقوشی از اسب، گاو نر، بز کوهی، موجودات افسانهای، الههها و گاهی نمادهای پادشاهی دیده میشود. تکوکها، بیشتر از فلزات گرانبها و به صورت یک شیء تجملی، برای پادشاهان و اشراف سلطنتی ساخته میشد. تکوک هایی هم که در یونان، استفاده میشد، به وسیلهی کشتیرانان و بازرگانان، به یونان آورده شده و به عنوان یک کالای اصیل ایرانی شناخته میشد.ا این تکوک نقرهای، نمونهی خوبی از تاثیرعمیق فرهنگ هلنی (یونانی) بر فرهنگ پارتی است. یک شاخهی تاک با خوشههای انگور آویخته، به دور کتف و قفسهی سینهی گربهی وحشی طلاکاری شده است. همچنین تذهیبکاری (طلا کاری) یک حلقه گل به دور لبهی بالایی تکوک، بر زیبایی اثر افزوده است که نمادی از دیونیسوس، خدای یونانی شراب است. پس از حملهی اسکندر به شرق، نمادهای یونانی، در این سرزمینها پراکنده گشت. از آن جمله نمادهای وابسته به دیونیسوس، یعنی گربهی وحشی یا پلنگ، تاک و رقص دختران، توسط فرهنگ پارتی جذب شد و در آثار هنری دوره های بعد نمود یافت.ا منابع:ا سايت موزهی متروپوليتن دانشنامهی ويكیپديا لغتنامهی دهخدا پايگاه اينترنتی صاحبقران
فريد ستوده - مجلهی اپیزود ، شمارهی شصتوسه بيستوهشتم شهريور ماه 1388 خورشیدی
|
|
copyright© 2008 episodemagazine.com All rights reserved |
