iran

درياچهی زیبای «اوان» در نيمهی شمالي الموت، در دامنهی کوه خشچال، در فاصلهی 75 کيلومتري و در میان چهار روستای «اوان»، «وربن»، «زواردشت» و «زرآباد» شهر قزوين قرار دارد. این دریاچه كه بیش از هفتادهزار مترمربع مساحت دارد، در ارتفاع هزاروهشتصد متری از سطح دریا واقع شده است. طول آن در طويل‌ترين قسمت 325 متر و عرض آن 275 متر است.

تنها از آب چشمه‌های زیرزمینی موجود در بستر دریاچه تغذیه می‌شود و بخش ناچيزی از آن هنگام بارندگي تامين ‌میشود اما به صورت سطحی و کم. غليان دايمی آن باعث صافی و زلالی آب درياچه شده است. عمیق‌ترین بخش آن به عمق 5.7 متر است که در جنوب شرقی آن واقع شده است البته برخی از مسئولان، عمق دریاچه را بین یک تا بیست متر تخمین زده‌اند.

از سرريز آب درياچه نيز رود كوچكي تشكيل میشود كه آب آن مورد استفاده كشاورزان روستاهای كوشك و آيين است. در تابستان اين درياچه محل ماهيگيری، آب‌تنی و قايق‌سواری و در پاييز، مأمن پرنده‌گان مهاجر مانند قو، غاز، مرغابی و در زمستان با توجه به برودت هوا و يخ زدن سطح آن قابل اسكی سواری است.

لازم به ذکر است درياچهی اوان با حضور نمايندهی سازمان ملل و برافراشتن پرچم سازمان ملل و پرچم ايران رسمن به‌عنوان قطب گردشگری جهان اعلام شده است. متاسفانه در یکی دو سال گذشته شاهد حملهی اوباش به تاسيسات سرويس بهداشتی دریاچه و سرقت شيرآلات آن، شكستن كيوسك تلفن و به آتش كشيدن بخشی از نی‌زارهای كنار درياچه بوده‌ایم.

درياچه اوان احتمالن 500 سال پيش بر اثر لغزش به وجود آمده که اين لغزش در حال حاظر غيرفعال است. اعتقادی وجود دارد مبنی بر این‌كه این دریاچه بازمانده‌ی دریاچه‌ی بزرگ «كاسپین» است. دلیلی كه برای این مدعا می‌آورند تغییر یافته‌گی نام كاسپین به قزوین است. اوان به معنی محل گردآمدن آب است.

غیر از گونه‌های درختی دست‌كاشت نظیر بید، چنار، تبریزی، سیب، آلبالو، گیلاس، سنجد، فندق و گردو، گیاهان علفی مانند گون، كنگر، شیرین بیان و گونه‌های مختلف دیگر از خانواده‌ی گرامینه و لگومینیوزه هم در حوزه‌ی آب‌خیز اوان وجود دارند. از گیاهان داخل دریاچه هم می‌توان به «نی‌بن» در آب و گیاهان غوطه ور «خوشاب» و «چنگال آبی» اشاره كرد که محیط مناسبی را برای پرورش ماهیانی چون اردک ماهی به‌وجود می‌آورند.

از گونه‌های جانوری اطراف اوان می‌توان به كل و بز – كه به علت شكار بی‌رویه و تخریب زیست‌گاه آنان كاهش چشمگیری یافته‌اند - پلنگ، خرس قهوه‌ای، روباه، شغال، گرگ، گراز، شنگ، سیاه گوش (گربه وحشی) انواع عقاب‌ها، دال، دلیچه، شاهین، جغد، كبك، فاخته، داركوب، سبزقبا، زاغی و انواع گنجشك سانان، قورباغه، لاك پشت و خرچنگ اشاره كرد.

انواع ماهی‌هایی که در این دریاچه ساکن هستند عبارتند از:

قزل آلای رنگین کمان (rainbow trout

كپور (carp

اردك ماهی (pike

حدود چهل تا پنجاه كيلومتر پس از چابهار به سمت بندرگواتر، كوه‌هایی در سمت چپ جاده نمايان می‌شود كه به كوه‌های مينياتوری يا مريخی معروفند. وجود اين كوه‌ها با توجه به منظره‌ی كاملن متفاوتی كه در سمت راست جاده و رو به‌سوی دريا وجود دارد، باعث می‌شود تا یكی از زيباترين جاده‌ها و مناظر طبيعی استان سيستان و بلوچستان به‌وجود آيد كه به دليل عدم معرفی، كمتر مورد بازديد قرار گرفته‌اند. اين كوه‌ها كه از منحصربه‌فردترين كوه‌های ايران است، به ثبت و حفاظت محيط زيست نيز در نيامده‌اند تا لااقل از اين طريق نام‌اش در فهرست مناظر زيبا و بی‌نظير ايران به‌جا گذاشته شود.

كوه‌های مريخی مناظری از کوه‌های کره‌ی ماه را برای انسان تداعی می‌کنند و جنس رسوبی آن‌ها و هم‌چنين فرسايش خاص كوه‌ها موجب ايجاد شيارها و تراش‌های زيبایی شده است که گویی نقاشی ماهر آن‌ها را به تصوير کشيده است. اين کوه‌ها كه چاک چاک هستند و شکل‌های نامانوس دارند و فاقد پوشش گياهی هستند و به خاطر غيرعادی بودن‌شان، در سال‌های اخير و در ميان گردشگران، به کوه‌های مريخی شهرت يافته‌اند، نمونه‌های بدبوم (بدلند)هستند که پديده بوم‌شناختی ويژه‌ای است.

رنگ تقريبن سفيدرنگ کوه (چيزی ميان طوسی و سفيد) با واريزه‌های بسيار در پای ‌آن، وجود گرما و حرارت و شرجی هوا و رطوبت نسبتن بالا و سوی ديگر آن دريا که به‌اين منظره آغوش گشوده است، مناظری رويایی و تخيلی را در ذهن بيننده پديد می‌آورد. همين منظره‌ی منحصربه‌فرد كه جاده چابهار – گواتر آن را به دو نيم تقسيم كرده، باعث شده تا اين جاده به یكی از زيباترين جاده‌های ايران تبديل شود. يك‌سو كوه‌های مخروطی مريخی با آن رنگ خاكستری خيال‌انگيز و سوی ديگر دريای سبز و ماسه‌های اندکی سرخ با درختچه‌های بيابانی در كرانه آن.

دشت كه در ميان جاده آبگير می‌شود، تالاب‌هایی را پدپد می‌آورد، كه در سوی دريا صورتی است و در سوی كوه خاكستری مايل به سفيد. جایی كه به آن تالاب صورتی می‌گويند. اين جاده كه با سراشيبی‌ها و سربالایی‌های بسيار، نمايان شدن گاه‌به‌گاه دريا در سمت چپ و نظاره منظره از ارتفاع، از جاذبه‌های خاص گردشگری در استان سيستان و بلوچستان است.

رشته کوه‌های مريخی که فقط در مناطق جنوبی استان سيستان و بلوچستان واقع شده است، توانسته ترسيم‌گر يک جاذبه‌ی طبيعی زيبا باشد. اين کوه‌ها در زمان‌های گذشته به زيرخروارها خاک مدفون بوده و امروزه با گذشت زمان‏، مشاهده می‌شوند. در اثر تغييرات جوی و آب و هوایی و باران‌های موسمی‏، خاک‌ها از روی آن‌ها به دامنه‌ها ريخته شده و چهره‌ی اصلی اين کوه‌ها نمايان شده است.

در پهنه‌ی برخی از اين کوه‌ها مشاهده مي‌شود که پاره‌ای مواقع ارتفاع آن‌ها تا پنج متر می‌رسد و در ديگر نقاط اين بيابان‌ها بعضن بلندی آن‌ها تا صد متر و حتا بيش‌تر هم ديده می‌شود. جنس اين پديده از مقاومت خاصی برخوردار است، به‌طوری‌که بالا رفتن از آن به مثال بالا رفتن از صخره است.

شکل‌های نامانوس اين پديده‌ها، ناشی از فرسايش سريع در برابر باد و باران است که بر خلاف فرسايش‌های آرام و طبيعی، مهلتی برای رويش گياهان باقی نمی‌گذارد و سرزمين را دندانه دندانه و پر از لبه‌ها و چاک‌ها نشان می‌دهد. هم‌چنين، مقاومت نايکسان لايه‌های زمين، در اين منطقه‌ها گاه سبب شکل‌گيری ستون‌هایی با کلاهک‌هایی بر سر يا کوه‌هایی که گویی با چاقو سر آن‌ها را بريده‌اند، می‌شود.

با رسيدن به دهكده صيادی «تيس» منظره‌ی كوه‌های مريخی در كنار جاده به پايان ‌می‌رسد. قدمت اين روستا به 2500 سال قبل ‌می‌رسد و در كتاب فتوحات اسكندر مقدونی به‌عنوان «تيز» مشهور بوده و به مرور زمان به «تيس» تبديل شده است. «تيس» بندر تجاری فعالی بوده است كه به‌وسيله مغول‌ها ويران شده است.ا

منابع:

fishing

irandeserts

فريد ستوده - مجله‌ی اپیزود ، شماره‌ی شصت‌ويك

چهاردهم شهريور ماه 1388 خورشیدی

Home