بهمن فرمان‌آرا در پايان با بيان اين‌که برای جلوگيری از قاچاق «خاک آشنا» با وجود درخواست‌های زياد آن را به هيچ جشنوارهی خارجی نفرستاده است، گفت؛ «به شخصه مسائل ايمنی را خيلی رعايت کرده‌ام و در داخل کشور هم تاکنون اين فيلم تنها چند نمايش خصوصی داشته است.»

نقد کوتاهی بر فیلم «خاك آشنا»

هادی جهان‌شاهی

تهیه‌کننده، نویسنده و کارگردان: بهمن فرمان‌آرا
مدیر فیلم‌برداری: محمود کلاری
تدوین: عباس گنجوی
موسیقی: کارن همایون‌فر
طراح گریم: مهرداد میرکیانی
صدابردار: حسن زاهدی
بازیگران: رضا کیانیان، بابک حمیدیان، مریم بوبانی، بی‌تا فرهی، رویا نونهالی، نیکو خردمند، رعنا آزادی‌ور.

امروز برای دیدن فیلم بهمن فرمان‌آرا که مدت‌ها انتظارش را می‌کشیدم، راهی سینما شدم. شاه‌کار نبود اما فیلم خوبی بود. در میان فیلم‌هایی که این روزها بر روی پرده هستند، سر و گردنی بالاتر است..
خاکْ آشنا، آخرین ساخته‌ی بهمن فرمان‌آرا که قرار بود روانه‌ی بیست‌وششمین جشنواره‌ی فجر شود، به دلایلی نامعلوم مدتی در توقیف به سر برد و پس از دو سال دوری، با سانسورهایی که در فیلم دیده می‌شود، حلقه‌ی این فیلم راهی سینماهای شهر شد.

خلاصه‌ی فیلم:

بهمن نامدار(رضا کیانیان)، نقاشی روشن‌فکر و شاعری عاشق پیشه برای فرار از عشق سال‌های جوانی‌اش، شبنم(رویا نونهالی)؛ راهی روستایی دوردست در حوالی کرمانشاه می‌شود. پس از سال‌ها زنده‌گی، خواهرش(بی‌تا فرهی) که قصد مسافرت به خارج کشور را دارد برای سپردن پسرش(بابک حمیدیان) به بهمن، راهی کرمانشاه می‌شود.

 بابک، خواهرزاده ی بهمن، سه بار خودکشی کرده و معتاد به قرص‌های روانگردان است... تلاقی مردی که از شلوغی شهر به گوشه‌ای فرار کرده و پسرکی که روحیات‌اش با دایی گوشه‌گیرش سازگار نیست، داستان‌های جالبی را خلق می‌کند... به تمامی این ماجراها بازگشت معشوقه‌ی قدیم بهمن نامدار(رویا نونهالی) را اضافه کنید و به قول چوپانی که در آن حوالی می‌زیَد، قیامتی در حال وقوع است...

نقد کوتاهی بر فیلم:

خاک آشنا به سبک سایر فیلم‌های فرمان آرا، روایتگر داستان فرد روشن‌فکری است که کوله باری از تجربه بر دوش دارد. در قالب حوادث پیش آمده، دیالوگ‌های زیبایی بین بازیگران نقش می‌بندد. برخی سه فیلم گذشته‌ی این کارگردان را سه گانه‌ی مرگ می‌دانند و می‌بایست اضافه کرد که فیلم خاک آشنا نیز خالی از این مضمون نیست و رنگ و بوی مرگ در سراسر فیلم پیچیده است...

موسیقی زیبای«کارن همایونفر» به همراه برداشت‌های زیبای «محمود کلاری» از طبیعت بکر کردستان، به زیبایی‌های این فیلم افزوده است.
درون‌مایه‌ی فیلم را می‌توان عشق نامید و اندک نگاه‌های سیاسی، اجتماعی خاص فرمان آرا نیز در فیلم دیده می‌شوند...
 

خاکْ آشنا اثر«بهمن فرمان آرا» حکایت عشق بهمن نامدار به معشوقه‌ای که به گفته‌ی خودش به خاطر زیادت عشق عاشق‌اش از وی جدا شده، پایه ی اصلی فیلم را شکل می‌دهد. معشوقه‌ای که پس از سال‌ها بازگشته اما این بازگشت بوی کافور در هوای عشق بهمن پراکنده است. برادرزاده‌ی بهمن از فرزندان نسل جنگ است و عاشق شدن‌اش متفاوت از بهمن. عشق نمی‌فهمد و به گفته‌ی خودش در شهر، دختران دست یافتنی‌تر از آنند که بخواهد عشق برای‌شان خرج کند...

دیالوگ‌های نصیحت‌گونه‌ی بهمن به بابک سرتاسر فیلم به چشم می‌خورند. بهمنی که از سر خیرخواهی، تجربه‌ی چندین ساله‌اش را با برادرزاده‌اش در میان گذاشته؛ برادرزاده‌ای که هنوز به درستی نمی‌داند حاصل هم‌خوابگی مادر با کدامیک از دوست پسرهای جوانی‌اش است.ا

فیلم طعنه‌ای تلخ به جامعه ای ست که عشق را از یاد برده و در آن پاکی و آرامش و صداقت جای خود را به هوس و ماجراجویی و نیرنگ داده است.

نمایش ارتباط با طبیعت، تکیه بر عواطف پاک روستایی، نشان دادن گوشه‌هایی از سنن و اعتقادات بی‌پیرایه‌ی مردم ایران زمین، تبجیل گذشته‌گان و نمایش گوشه‌ای از فرهنگ این مرز و بوم، مضامین پررنگی در «خاک آشنا»ست که مدرنیته را به چالش کشیده است.

در سرتاسر فیلم عشق موج می‌زند، عشق زمینی، عشق ازلی، عشق به میهن، عشق به طبیعت و ...
 

فیلم خاک آشنا به پخته‌گی فیلم «خانه‌ای روی آب» نیست، اما فیلم خوبی ست. فیلمی ست که حرف برای گفتن دارد اما متاسفانه حرف‌هایش را رک و پوست کنده می‌گوید، حرف‌هایش را دور از کنایه می‌گوید و آن‌قدر ساده حرف می‌زند که ساده‌گی‌اش مخاطب را از بطن فیلم به دور نگه می‌دارد و در ظاهر امر نگه‌اش می‌دارد.

حواشی فیلم:

يك) توقیف دو ساله‌ی فیلم به دلایلی نامعلوم از حواشی مهم این فیلم است. سانسور و حذف پنج سکانس از فیلم، لطمه‌ی زیادی به روند فیلم زده است. به قول فرمان آرا، فیلم مثل عکسی شده است که چشمان‌اش را درآورده باشی! سانسور قسمت‌هایی که در آن بطری مشروب وجود داشته و یا سانسور سکانس‌هایی که بهمن از دوست زندانی‌اش سخن می‌گوید که کشته شده و حذف آن‌ها به ارتباط فیلم با مخاطب، خلل انداخته است.
 

دو) پس از فیلم آخر«یک بوس کوچولو» که حاشیه‌های این فیلم و تعبیری که از شخصیت «سعدی» در فیلم به «ابراهیم گلستان» شده بود، ادامه‌ی این روند برای «بهمن نامدار» شخصیت نقاش این فیلم می‌توانست آخرین ساخته‌ی فرمان آرا را به حاشیه ببرد. حاشیه‌ای که می‌توانست به سهراب سپهری و یا هر شاعر- نقاش دیگری پیوند بخورد.

سه) نامه‌ی اخیر فرمان آرا در حمایت از جنبش سبز و گفته‌های اخیر وی برای کشته شده‌گان حوادث اخیر می‌توانست به روند مجوز اکران ضربه زند که تدبیر فرمان آرا، مانع از این مهم شد.

حرف آخر:

این فیلم اولین تلاش فرمان آرا برای ارتباط برقرار کردن با نسل جوان امروز می‌باشد. دیدن این فیلم برای جوانان خالی از لطف نیست. به شخصه بعد از دیدن فیلم، هوس زنده‌گی در جایی آرام و دنج و دور از هیاهو و سیاست و مشغله‌ی فکری به سرم زد....

وبلاگcoffeeandcigarettes