shahid-sales

سهراب شهید ثالث ، فیلم ساز صاحب‌نام و باارزش ایرانی در سال 1322 متولد شد و در سال 1377 در غربت، از دنیا رفت.

شهید ثالث معاصر ناصر تقوایی ، علی حاتمی ، بهرام بیضایی ، داریوش مهرجویی ، پرویز کیمیاوی ، مسعود کیمیایی و عباس کیارستمی بود.

فیلم‌سازی را با هم‌نسلان خود آغاز کرد اما در مسیری متفاوت از کیمیایی، حاتمی، مهرجویی، تقوایی و بیضایی به کار پرداخت و از حیث آزمایش گری و بدعت، در مسیری گام نهاد که کیمیاوی و کیارستمی رفتند.

او اندکی بیش از نیم قرن عمر کرد و حاصل فعالیت های هنری‌اش، بیست‌ودو فیلم کوتاه و بلند مستند و دوازده فیلم سینمایی است و دستِ‌کم، دو فیلم نخست‌اش که در ایران ساخت، در شمار آثار ماندگار سینمای ایران است.

سهراب در فاصله‌ی سال های 46- 1343 تحصیلات عالی خود را در مدرسه‌ی پروفسور کراوس وین در رشته‌ی سینما آغاز کرد و تحصیلات خود را در فرانسه ادامه داد. در بازگشت به ایران در وزارت فرهنگ و هنر مشغول به کار شد و بیست‌ودو فیلم مستند ساخت.

بیست‌وسومین فیلم او قرار بود یک اثر بیست دقیقه‌ای باشد که به یک فیلم بلند داستانی تبدیل شد، با هزینه‌ای حدود سیزده هزار تومان و مواد خامی که برای مصرف «یک به پنج» دریافت کرده بودند و «یک به یک» ساختند.

حاصل کار، یک فیلم بلند نود دقیقه ای از کار درآمد با نام یک اتفاق ساده ، فیلمی آرام با نماهای ساکن و ثابت در فضای گرفته‌ی بندرانزلی با نور ملایم و در هوای ابری.

یک اتفاق ساده، به نمایش عمومی در نیامد و مورد بی‌مهری و بی‌اعتنایی برخی از منتقدان قرار گرفت.

یک اتفاق ساده، محصول مرکز سینمایی سمعی و بصری کشور( وزارت فرهنگ و هنر) بود که به بازگویی زنده‌گی یک‌نواخت و پُرملال کودکی در بندر ترکمن می‌پرداخت که پدرش از راه صید غیرمجاز ماهی، زنده‌گی‌اش را می‌گذرانید.

شهید ثالث، دو سال بعد، طبیعت بی‌جان را ساخت و زمانی فیلم در ایران به نمایش درآمد که او به آلمان مهاجرت کرده بود و فیلم درغربت را می- ساخت.

طبیعت بی‌جان محصول کانون سینماگران پیشرو و تل فیلم بود که تهیه کننده‌گی آن را پرویز صیاد بر عهده داشت.

اما فیلم درغربت که در آلمان ساخته شد محصول شرکت تعاونی کانون سینماگران و تل فیلم و پروبیس فیلم هامبورگ در آلمان بود. فیلم نامه‌ی آن کار مشترک سهراب شهید ثالث و هلگا هوتزر بود و پرویز صیاد در این فیلم بازی می‌کرد.

در غربت، جمع کوچکی از کارگران تُرک نشان می‌داد که در آپارتمانی واقع در محله‌ی«کروتیزبرگ» برلین زنده‌گی می‌کنند. همه‌ی آن‌ها برای یافتن کار و به امید پس انداز به یک کشور پیشرفته‌ی صنعتی آمده‌اند. حسن هم یکی از کارگرهاست که زنده‌گی یک‌نواخت و اندوه‌باری را در غربت و در جامعه‌ای که به آن تعلق ندارد، می‌گذراند. این فلیم در سال 1354 اکران شد.

سهراب شهید ثالث در فاصله‌ی سال‌های 91 – 1976 در آلمان بود و چند فیلم بلند سینمایی و مستند ساخت. چند سال قبل از مرگ‌اش به امریکا رفت و در شیکاگو اقامت گزید و از آن پس دیگر فیلمی نساخت.

فیلم‌های شهید ثالث همه‌گی در یک مسیر قرار دارند و هر یک ادامه‌ی دیگری است.

یک اتفاق ساده نقطه‌ی شروع «طبیعت بی‌جان» و درغربت ادامه‌ی منطقی «طبیعت بی‌جان» است ... و زنده‌گی خود شهید ثالث ، نقطه‌ی آغاز یا پایان این فیلم‌ها است.

موضوع فیلم‌های او گزینش موقعیت و ترسیم انسان ضعیف و یکه و وامانده‌ای است که به دنبال یاور یا سرپناهی امن و ایمن می‌گردد و راه به جایی نمی‌برد و اگر کوششی برای بهتر شدن وضع خود می‌کند یا نمی‌کند ، فرجام‌اش جز شکست قطعی نیست.

چخوف یک بار گفته بود وظیفه‌ی هنرمند این نیست که راه حل پیدا کند، وظیفه‌ی او فقط این است که وضع را چنان به درستی توصیف کند و چنان حق همه‌ی جوانب مسئله را ادا کند که مخاطب دیگر نتواند آن وضع را نادیده بگیرد و «شهید ثالث» که به تعبیر خودش، چخوف برای‌اش «مسئله‌ای‌ست شخصی و خصوصی» و نمی‌تواند خود را از زیر بار اثرات فرهنگی دیدگاه‌های او خلاص کند، گفته است: من فیلم‌هایم را از زاویه‌ی نگاه یک نظاره گر می‌سازم و با این روش، اجازه می‌دهم مخاطبان‌ام خودشان به قضاوت بنشینند.

ویژه‌گی بارز رئالیسم شهید ثالث، نشان دادن برخوردها و گزینش موقعیت‌های دشوار از طریق ترسیم زنده‌گی روزمره‌ی انسان‌های ضعیف، تنها، ترس‌خورده و غریب است .

در ترسیم رئالیستی زنده‌گی، نماهای بلند - که به تعبیر خودش، آن‌قدر روی پرده‌ی نقره‌ای می‌مانند که در ذهن تماشاگر جا بیفتند - در فیلم‌های او، سهم مهمی دارند.

در فیلم‌های شهید ثالث، به ویژه یک اتفاق ساده ، طبیعت بی‌جان، در غربت، زمان بلوغ، خاطرات یک عاشق، اتوپیا، درخت بید و گل های سرخ برای افریقا، بیش از آن که اجتماع اهمیت پیدا کند، بر شخصیت افراد انسانی تاکید می‌شود، افرادی که در محیط خود راهی نمی‌یابند تا از نتایج دردناک بیگانه‌گی بگریزند و به همین دلیل، سرنوشتی غم‌انگیز و تراژیک دارند، مانند خود او.

ضمیمه‌ی ماه‌نامه‌ی سینمایی فیلم - بهمن ماه 1380 - با اندکی تغییر

آنسه امیری - مجله اپیزود ، شماره‌ی چهل‌وشش

دوم خرداد ماه 1388 خورشیدی

Home