|
خرداد روز از خردادماه برابر با ششم خرداد در گاهشماری ایرانی، جشنی در ستایش و گرامیداشت«خرداد»(= خورداد) است که در اوستایی «هـَئوروَتات» و در پهلوی «خُـردات» خوانده میشود و به معنی رسایی و تندرستی و کمال است وهمچنین نام یکی از هفت امشاسپند در فرهنگ ایرانیست و مظهر نجات افراد بشر. از كارهای عمدهی خرداد، حمایت از آب است و نیز شادابی گیاهان از اوست. همچنین خرداد مظهر تندرستی و سلامتی است. واژه ی اوستایی «هئوروتات» در سانسکریت و در «ودا» نیز به صورت «سَئوروَتات» آمده است. خورداد، اَمشاسپند ِنگاهبانی آبها، نهرها و دریاها است و به دلیل اینکه که بخشی از مراحل آفرینش، مانند آب و گیاه به گونهی طبیعی جفتاند، همواره در متون کهن همراه با امرداد، امشاسپند نگاهبان گیاه آورده میشود. پیشکش این دو امشاسپند، ثروت و رمه (چهار پایان) است، به گونهای که این دو، نمایندهی آرمانهای نیرومندی، سرچشمهی زندهگی و رویش هستند. هماوردان خاص آنها، دیوان «گرسنهگی» و «تشنهگی»اند و همکاران خرداد نیز، ایزد «تیشتر» و «باد» و «فروهر پرهیزکاران» هستند. در باور ایرانیان، خرداد در هنگام حملهی اهریمن، آب را به یاری فروهرها میستاند، به باد میسپارد و باد آن را با شتاب به سوی کشورها میبرد و به وسیلهی ابر میباراند. در نامگذاری ماهها، خرداد و امرداد در دو طرف ماهی هستند که نماد آن «تیر» یا «تیشتر» است و تیشتر ایزد باران است. در بُـندهشن (= بـُن دهیشنَ = آغاز آفرینش)، یکی از کتابهای پهلوی که بر اساس ترجمهها و تفسیرهای اوستا تدوین یافته و در بردارندهی اسطوره های مربوط به آفرینش، تاریخ اساطیری و تاریخی ایرانیان، جغرافیای اساطیری و حتا نجوم و ستارهشناسی است، دربارهی این امشاسپند آمده است: «... خورداد سرور سالها و ماهها و روزهاست به دلیل اینکه که او سرور همه است. او را آب مایملک دنیوی میدانند. هستی، زایش و پرورش همهی موجودات جهان از آب است و زمین را نیز آبادانی از اوست. چون اندرسال، [ اگر ] نیک شاید زیستن، به سبب خرداد است ... او که آب را رامش بخشد یا بیازارد، آن گاه، خورداد [ از او ] آسوده یا آزرده بود. او را همکار، تیر و باد و فروردین است.»
در یشتهای اوستا، برای دو امشاسپند، «اردی بهشت» و «خرداد»، هر یک یشتی جداگانه موجود است. «خرداد یشت»، چهارمین یشت اوستا است که متاسفانه آسیب زیادی دیده و بسیاری از واژگان آن از بین رفته یا ناخواناست. ولی آنچه اکنون دردست است (در یازده بند)، به یاد کردن از امشاسپندان به ویژه خورداد سفارش بسیار شده، چون یاد آنان دیوان را دور میسازد و یاد خورداد، به ویژه دیو «نسو»(= دیو فساد و گندیدهگی) را میراند. دراین یشت، به صراحت آمده که خداوند یاری و رستگاری و رامش و سعادت را از طرف امشاسپند خرداد به مرد پاک دین میبخشد. نیاکان فرهیختهی ما در این روز به کنار چشمهسارها، رودها و دریاچهها میرفتند و همراه با نیایش اهورامزدا و جشن و شادمانی، تن خود را نیز با آب میشستهاند و خورداد یشت میخواندند. با نگریستن به همان ویژهگیهای برجسته است که نیاکان ما این روز را جشن میگرفتند و شادمانی می- کردند و افزون بر جشن وشادی، ویژهگیهای فرشتهی خورداد را که نمایندهی تن و روان است به یاد میآوردند و خود را آمادهی پیروی از آن می- کردند و آن را بسان راهنمای زندهگی خود مینامیدند. چون در این ماه آب برای کشت و کشاورزی بیشتر نیاز بوده و سودمند است و باران بخشایش اهورامزدا بزمین میبارد و زمین را آبیاری میکند از این روی کشاورزان برای خشنودی از دهش آب و باران بیشتر به این جشن ارج نهاده و از آن سپاسگزاری میکنند. از دیگر آداب این جشن پوشیدن پوشاک نو میباشد و در گونهای دیگر میتوانیم با بستن بندی ابریشمی یا نو به دست خود نشانی از پوشاک نو را در این جشن به همراه داشته باشیم. خرداد یشت یا یشت چهارم دارای یازده بند است که برگردان پهلوی آن در دست نیست و نسک اوستایی آن نیز درست بهدست نرسیده و دریافت پارهای از وچکها (جملهها) و واژههای آن ناشدنی است ولی فشرده آن گفته میشود : اهورامزدا به زرتشت میگوید که امشاسپند خرداد را بیافریدم تا از وی به مردم دهش و روزی بخشیده شود. ابوریحان بیرونی نیز در«آثارالباقیه» به مراسم شستوشوی ویژهای که در این روز برگزار میشده، اشاره کرده است. اهورامزدا از سرچشمهی بخشایندهگی خویش، این فروزه را به واسطهی امشاسپند هئوروتات به آفریدهگان خود بخشیده تا هر پدیدهای رسا گردد و رسایی و تندرستی نه تنها ویژهی این جهان است، بلکه رسایی مینوی و تندرستی روح و روان، هدف والای جهانیان است. اهورامزدا میخواهد که همهگان به یاری امشاسپند هئوروتات از این بخشایش مینوی و مهربانی حقیقی برخوردار گشته و هرکس بتواند با نیروی رسایی و پرورش و افزایش آن در وجود خویش، دارای مقام رسایی و کمال بی زوال گردد.
منابع: راهنمای زمان جشن ها و گردهمایی های ملی ایران باستان - رضا مرادی غیاث آبادی جشن های ایرانی - هاشم رضی پایگاه اینترنتی آریابوم
فرید ستوده - مجله اپیزود ، شمارهی چهلوشش دوم خرداد ماه 1388 خورشیدی
|
|
copyright© 2008 episodemagazine.com All rights reserved |
