|
ابیانه روستایی در چهل کیلومتری شمال غربی نطنز، در دامنهی کوه «کرکس» است. این روستا به اعتبار معماری بومی و بناهای تاریخی متنوعاش از روستاهای استثنایی ایران است. ابیانه مکانی خوشمنظره و خوش آبوهوا و دارای موقعیت طبیعی مساعدی است. در دورهی صفویه، هنگامیکه شاهان صفوی برای ییلاق به نطنز میرفتند بسیاری از نزدیکان آنها و درباریان ترجیح میدادند در ابیانه اقامت کنند. شمار خانه های ابیانه در سرشماری سال 1361 برابر با پانصد واحد برآورد شد. همهی این خانهها بر روی دامنهی پُرشیبی در شمال رودخانهی برزرود بنا شده است، بهشکلی که پشت بام مسطح خانههای پایین دست، حیاط خانههای بالادست را بهوجود آورده است و هیچ دیواری هم آنها را محصور نمیسازد. در نتیجه، ابیانه در وهلهی اول روستایی چند طبقه به نظر میآید که در بعضی موارد تا چهار طبقهی آن را میتوان مشاهده کرد.
اتاقهای ابیانه به پنجرههای چوبی ارسی مانند مجهزند و اغلب دارای ایوانها و طارمیهای چوبی بهجلو آمده، مشرف بر کوچه های تنگ و تاریک هستند که خود بهشکل منظرههای دیدنی جلوهگری میکنند. نمای خارجی دیوارهای خانههای ابیانه، با خاک سرخی که معدن آن در مجاورت روستاست پوشیده شده است. ا از آنجا که در دامنههای شیبدار ابیانه، فضای کافی برای ساختن خانههای موردنیاز وجود ندارد، در این روستا چنین رسم شده است که هر خانواده، انبار غارمانندی در تپههای یککیلومتری روستا، در کنار جاده و نرسیده به ابیانه ایجاد کنند. این غارها که در دل تپهها حفر شدهاند و از بیرون تنها درهای کوتاه و محقر آنها نمودار است برای نگهداری دامها و نیز آذوقهی زمستانی و اشیای غیرضروری مورد استفاده قرار میگیرند.
معماری روستای ابیانه الف) بافت موقعيت و استقرار بافت روستا بهشکل خطی است و در امتداد نهر منشعب از چشمه میباشد. باغات و کشتزارها در جنوب نهر جای دارند که با استفاده از شيب زمين، بهراحتی ميتوانستند از آبهای سطحی بهرهمند شوند. افزايش جمعيت موجب گسترش روستا شده است. روستا به سه محله تقسيم شده، در قسمت جنوبی نهر، محلهی يسمان و در قسمت شمالی نهر، محلهی پل ودر بخش شرقی روستا محلهی هرده واقع شده است.ا قرارگرفتن ابيانه در يک منطقهی کوهستانی، ويژهگیهای خاصی به معماری اين روستا داده است که به اين موارد میتوان اشاره کرد:ا گسترش روستا بر روی شيب کوه، باعث شده که از وزش بادهای شديد در امان باشد. اين مسئله برای محفوظ نگاه داشتن بناها در مقابل فشارهای جانبی وهمچنین کنترل حرارت، نقش مهمی دارد. زمينهای ابيانه از جنس سنگی يا رسی است و اين مسئله باعث میشود که آبهای سطحی جذب زمين نشده و در بستر رودخانه جاری شود و مورد استفاده کشاورزی و باغداری قرار گيرد.
ساختمانهای روستا معمولن دو تا سه طبقه ارتفاع دارند و نحوهی قرارگيری خانهها در شيب کوه موجب شده که از طبقهی دوم به بالا، منظرهی زيبای دره دیده شود وعلاوه بر آن، تابش نور خورشيد و جريان هوا به تهويه و مطبوع شدن هوای فضاهای داخلی کمک میکند.ا سرازير شدن سيلابها که بیشتر در بستر دره، مسير خود را باز میکنند و همچنین سيلابهای کوهستانهايی که مشرف به روستای ابيانه میباشند، عامل ديگری است که موجب استقرار روستا در مکان فعلی شده است. در ساخت خانهها که بر دامنهی شمالی دره قرار گرفته اند، ضمن پیروی از فرم فيزيکی تپه، سعی شده که جهت روبه قبلهی کليهی ساختمانها رعايت شود.
ب) مصالح و ساختار در ساخت بناهای روستا بهطور کلی ازدونوع مصالح با قابليتهای فنی متفاوت استفاده شده است. گروه اول مصالحی مانند سنگ و خشت که بيشتر بهعنوان عناصر سازهای عمودی در ديوارها ، جرزها و غيره استفاده میشود( در ساخت پیهای بناها، سنگهای طبيعی کوه مورداستفاده قرار میگيرد). گروه دوم انواع چوب که بهعنوان عنصر کششی در سقفها و سردر بازشوها و موارد مشابه مورد استفاده قرار میگيرد. چوبهای مورد نياز را از درختان کبوده، تبريزی، چنار، صنوبر، شاخ و برگ بيد، نی و مانند آنها بهدست میآورند. برای اندود درون و بيرون ساختمانها نيز از ملات خاک قرمز و کاه استفاده میکنند که به دليل چرب بودن جنس خاک، دوام خوبی دارد و مانع نفوذ رطوبت میشود. خاک زرد (هوک زرا) و خاک سفيد (هوک اسپی) نيز برای اندود مورد استفاده قرار میگيرد، اما دوام خاک قرمز را ندارد. شکل طبيعی منطقهای که روستای ابيانه در آن قرار گرفته، به گونهایست که اجازهی هر فرم ساختوساز را نمیدهد. بیشتر بناها به دليل اينکه در دامنهی صخرهای تپه واقع شده اند، فاقد حياط میباشند.ا
در اين زمينه به اختصار میتوان به نکات زير اشاره کرد:ا در معماری و تقسيم فضاهای داخلی نيز، اقليم کاملن مورد توجه بوده و برای جلوگيری از اتلاف انرژی در فصول سرد وگرم سال، تدابير مختلفی در نظر گرفته شده است. استفاده از ديوارهای بيرونی با مصالح خشتی به ضخامت زياد، اندود کاهگل ديوارها و بام، سقفهای چوبی و استفاده از گياه چزه بهعنوان عايق رطوبتی و حرارتی بر روی آن، چند عملکرده بودن فضاهای داخلی، مانند فضاهای زمستاننشين و تابستاننشين و همچنين استفاده از روزنههای کوچک جهت نورگيری، از ديگر راه حلهايی است که به معماری اين روستا هويتی ويژه میبخشد. دربها و پنجرهها همه از چوب ساخته شدهاند و در ساختمانهای قديمی، کارهای گرهچينی بسيار ظريف و زيبايی بهچشم میخورد.
زندهگی مردم ابیانه کشاورزی و باغداری و دامداری است که با روشهای سنتی اداره میشود. بیشتر زنان در امور اقتصادی با مردان همکاری دارند. ابیانه دارای هفت رشته قنات است که برای آبیاری مزارع و باغات مورد استفاده قرار میگیرند. گندم، جو، سیب زمینی و انواع میوه به خصوص سیب، آلو، گلابی، زردآلو، بادام و گردو از محصولات کشاورزی ابیانه هستند.ا
در سالهای اخیر قالیبافی در ابیانه رواج پیدا کرده و نزدیک به سی کارگاه قالیبافی در آجا دایر شده است. در گذشته گیوهبافی از جمله مشغلههای پُردرآمد بانوان ابیانه بود که امروزه تا حدی کنار گذاشته شده است. مردم ابیانه به سبب کوهستانی بودن منطقه و دور بودن محل آنها از مراکز پر جمعیت و راههای ارتباطی، قرنها در انزوا زیسته و در نتیجه بسیاری از آداب و رسوم قومی و سنتی و از جمله زبان و لهجهی قدیم خود را حفظ کرده اند. زبان مردم ابیانه، فارسی با لهجهی خاص ابیانهای است که با لهجههای متداول در جاهای دیگر تفاوت اساسی دارد. لباس سنتی آنها، هنوز هم رواج دارد و در حفظ آن تاکید و تعصب از خود نشان میدهند، در مردان شلوار گشاد و درازی از پارچهی سیاه(شبيه شلوارمردان بختياری) و برای خانمها، پیراهن بلندی از پارچههای گلدار و رنگارنگ است. علاوه بر این، خانمهای ابیانه معمولن چارقدهای سفیدرنگی بر سر دارند.
قدیمیترین اثر تاریخی ابیانه آتشکدهای است که مانند دیگر بناهای ده، در سراشیبی قرار گرفته است. آتشکدهی ابیانه را نمونهای ازمعابد زرتشتی دانستهاند که در جوامع کوهستانی ساخته میشد. اثر تاریخی دیگر این روستا مسجد جامع آن و قدیمیترین اثر تاریخی این مسجد منبرچوبی منبتکاری آن است که در سال 466 هجری قمری ساخته شده است. مسجد قدیمی دیگر ابیانه مسجد برزله است که دارای فضای دلبازی است و روی لنگهی در شرقی آن سال 701 هـ. ق. نوشته شده است که مربوط به دورهی ایلخانان است. مسجد تاریخی دیگر ابیانه مسجد حاجتگاه است که کنار صخرهای در کوهستان بنا شده و بر در ورودی شبستان آن تاریخ 952 هجریقمری دیده میشود.
از جمله جاها ومکانهای دیدنی ابیانه میتوان از خانهی غلام نادرشاه و خانهی نایب حسین کاشی نام برد.
در ایام گلابگیری که معمولن در اواخر اردیبهشت است، تعداد زیادی از مسافران و گردشگران به سمت این روستا روانه میشوند. ابیانه مسیری طولانی دارد و بهجز این به دلیل قرار نداشتن بر روی هیچ کدام از راههای اصلی، ماشین خطی و یا مینیبوس در آن مسیر کار نمیکند. ابیانه در جنوب کاشان و در فاصلهی هشتاد کیلومتری آن قرار دارد.ا این روستا هم از طریق جادهی «کاشان - نظنز» و هم از اتوبان «کاشان - اصفهان» قابل دسترسی است. از دوراهی مسیر کاشان به نطنز تا ابیانه، خدود بیستودو کیلومتر فاصله است که مسیری زیبا و سرسبز میباشد. مسیر کاملن کوهستانی و درهمانند است که جایجای آنرا باغهای پُردرخت پوشانده است.ا
اما پایگاه اینترنتی«آنوبانینی» معتقد است که این روستا بیش از حد مشهور شده و درواقع دیدنیهای آن، کمتر از شهرت آن است. شاید یکی از مهمترین دلایل این شهرت، نزدیکی به شهرهایی همچون کاشان، قمصر، اصفهان وبهطور کل، در دسترس بودن آن است. ازهمه مهمتر اینکه تقریبن هیچکدام از دیدنیهای شناختهشدهی آن همچون مسجد و منبر معروف، در معرض نمایش قرار ندارد و احتمالن تنها برای افراد خاص قابل رویت است.ا در آخرین بازدید«آنوبانینی» روستا خالی از سکنه بهنظر میرسید و تنها تعداد معدودی از ساکنان مُسن در روستا حضور داشتند که اغلب مشغول فروش اجناس خود به گردشگران بودند. سخن آخر اینکه اگر در زمان ورود به روستا زا شما وجه نقد دریافت شد، اصلن تعجب نکنید.ا
ادامهی مطلب را در اینجا بخوانید
|
|
copyright© 2008 episodemagazine.com All rights reserved |
