zartosht

مراسم سدره‌پوشی

سدره‌پوشی، تاريخی بس دیرپای دارد كه به عصر«جمشيد» می‌گردد. سدره‌پوشی از واجبات آیين زرتشت است و آن پوشيدن پيراهنی كوچك شبيه زير پيراهنی است كه به‌شكل خاصی دوخته می‌شود. در دوره‌ی باستان از سن پانزده ساله‌گی كه سن بلوغ بود، سدره بر تن می‌كردند و كمربند مخصوص را برروی آن می‌بستند. بعدها اين سنّت واجب از پانزده ساله‌گی به هفت ساله‌گی تقلیل یافت.

وقتی دختر يا پسری زرتشتی به سن هفت تا پانزده ساله‌گی رسيد و معلومات مذهبی را از اوستا فرا گرفت، اوليای او روزی را برای برگزاری مراسم«سدره پوشی» و بستن « کشتی» به كمر او تعيين کرده و ازخويشان و دوستان برای برگزاری اين مراسم دعوت می‌کنند . در روز موعود ابتدا سفره‌ی بزرگی را گسترده و آن را با اشيای زير تزئين می‌كنند: مجمر آتش، ظرف صندل، چوب عود، سينی خشك‌بار شامل ( پسته، بادام، گردو، فندق، قيسی، سنجد، برگه‌ی آلو زرد، انجير، نارگيل و ... و مقداری نقل و شيرينی روی آن پاشيده كه زرتشتيان آن را لرك گويند ) و نیز مقداری گل و سبزه و آويشن و برنج و ... سر سفره می‌گذارند .

آن‌گاه پسر يا دختر، پس از پوشيدن سدره، در يك طرف سفره‌، رو به خورشيد می‌نشيند. اگر مراسم قبل از ظهر باشد، كودك سدره‌پوش رو به مشرق می‌نشيند و اگر بعدازظهر باشد، رو به مغرب. «موبد» روبه‌روی او قرار می‌گيرد و مراسم را با خواندن اورمزديشت يا آتش نيايش، آغاز می‌كند. آن‌گاه موبد به طرف ديگر سفره رفته، پشت سر كودك قرار می‌گيرد و«کشتی» را به كمر او می‌بندد.

در تمام اين مدت، كودك آستين‌های«مبود» را در دست گرفته و در خواندن سرود با او هم‌آهنگ می‌شود. پس از پايان مراسم، كودك سرجای خود می نشيند، «موبد» به‌جای اول خود رفته، در مقابل كودك، به حال ايستاده، اوستای تندرستی را به نام كودك می‌خواند. در حال سرودخوانی، مقداری آويشن و برنج و شيرينی مخلوط را به تدريج به سر كودك می‌ريزد. (3)

در كتب پهلوی واژه‌ی شپيك به جای سدره به‌كار رفته است. در گذشته، سدره را از پارچه‌ی پشمی، ابريشمی يا پنبه‌ای درست می‌كردند و در حال حاضر«سدره» را از ململِ سفيد درست می‌كنند. در متون مذهبی زرتشتی آمده است كه «سدره» بايد از پوست و پشم و مو و پنبه و ابريشم درست شده باشد. در برخی متون ديگر آمده است كه« سدره» را می‌توان از هر جنسی درست كرد. ولی « سدره»ای كه ريشه‌ی گياهی داشته باشد، درست همان چيزی است كه در كتاب‌های مقدس به آن اشاره شده.ا

اثرات و خاصيت«سدره»، بنده‌گی اهورامزدا است و به منزله‌ی زره و جوشنی است كه صاحب آن را از شرّ تمايلات نفسانی و صفات رذيله حفظ می- كند. «سپيدی» علامت آیين زرتشتی است. از هرگونه لباس سياه بايد دوری جويند، حتا در مجالس عزا و سوگواری. ا

مراسم کشتی بستن

کشتی‌بستن نيز از ضروريات آیین زرتشتی است. وقتی كودك به سن هفت، يا ده، يا پانزده ساله‌گی رسيد، بايد کشتی ببندد. اين سنت نيز به«جمشيد» نسبت داده شده است. در متون مذهبی زرتشتی آمده است كه: «جمشيد رسم کشتی بستن نهاد.» و يا: «کشتی به دستور جمشيد بود.»

اين رسم قبل از ظهور زرتشت در ميان آريایی‌ها رایج بود و زرتشت آن را رسميت داد و تعیین فرمود كه طبق آیین، آن را بر روی« سدره» به كمر ببندند. در شاه‌نامه‌ی فردوسی از شخصی به نام «هوم» كه مردی زاهد و پرهيزگار بوده، حكايتی نقل شده است. فردوسی می‌گويد:

«هوم بر بالای كوهی بر سيره‌ی مرتاضان به عبادت مشغول بود و رياضت می‌كشيد. وقتی افراسياب از دست لشكريان كی‌خسرو فرار می‌كند و در كوه‌ها سرگردان می‌شود، به‌دست اين پيرمرد زاهد اسير می‌گردد. هوم او را با کشتی می‌بندد تا به درگاه كی‌خسرو رساند.»

موضوع کشتی‌بستن، چنان قدمتی تاريخی دارد كه در ميان آراين‌های باستان، رسمی رايج بود. در كتاب بندهشن باب ده و پنج آمده است كه: در هر جای دنيا كه كرداری نيك از بِه‌دينی ( = زرتشتی ) سرزند، همه‌ی كسانی كه کشتی بسته‌اند، از آن ثواب بهره‌مند می‌گردند. ريسمان کشتی را در عهد باستان از پشم گوسفند، موی بز و پشم شتر و پنبه درست می‌كردند. ولی امروز زرتشتيان کشتی را از پشم گوسفند درست می‌كنند.

ريسمانِ کشتی، بند بنده‌گی اهورا مزدا است كه بايد زرتشتيان در همه حال آن را با خود داشته باشند. فرد در حال آب‌تنی و نيز زن حایضه بايد آن را از خود دور كنند. نداشتن کشتی، از گناهان كبيره است. اين ريسمان از هفتادودو رشته نخ بافته شده است. اين هفتادودو رشته نخ اشاره به هفتادودو بند يسنا می‌باشد. تقسيم آن به شش قسمت دوازده رشته‌ای، اشاره به شش چهره و دوازده ماه ال می‌باشد.

ريسمان را بايد سه دور به كمر داد. اين سه دور يادآور سه واژه‌ی«همت»، «هوخست» و «هورشت» است. در موقع بستن «کشتی»، بايد اين سه واژه را در نظر داشت. ريسمان را بايد چهار ره زد. در گره‌ی اول زرتشتيان گواهی می‌دهند به«خدای يگانه» ، در گره‌ی دوم گواهی می‌دهند كه«دين زرتشت» برحق و از طرف خداوند است. در گره‌ی سوم به رسالت و «پيامبری زرتشت» گواهی می‌دهند. در گره‌ی چهارم به پذيرفتن سه اصل مهم مزديسنا: انديشه‌ی نيك، گفتار نيك و كردار نيك اعتراف می‌كنند.ا

منابع:

آیین سدره‌پوشی

ایران در زمان ساسانیان

فرید ستوده - مجله اپیزود ، شماره‌ی چهل‌وسه

دوازدهم اردیبهشت ماه 1388 خورشیدی

Home