farhange-iran

جشن زیبا و تماشایی هیرومبا یکی از آداب و رسوم کهن محله‌ی شریف آباد اردکان یزد می‌باشد که هر ساله روز بیست‌وششم فروردین ماه برگزار می شود. فلسفه‌ی برگزاری این جشن در اصل بر اساس گاه‌شماری زرتشتی بدون کبیسه می‌باشد و در سال‌های پیش، روز بیست‌وششم آذر ماه، از تقویم گاه‌شماری برگزار می‌شد که برابر با یکی از آخرین روزهای فروردین ماه تقویم می‌باشد . دلیل برگزاری این جشن در بیست‌وششم آذر ماه در گاه‌شماری قدیم این بود که جشن دقیقن در صد روز مانده به سال جدید برگزار می‌شد، درواقع این جشن بیانگر سده‌ی دیگری بود با این تفاوت که :

یک)این جشن تنها توسط اهالی زرتشتی «شریف‌آباد» برگزار می‌شد، در صورتی‌که«سده» توسط تمام زرتشتیان ایران و درهر محله به‌صورت مجزا به مرحله‌ی اجرا درمی‌آمد .

دو)جشن بزرگ«هیرومبا» در صد روز مانده به سال جدید در بیست‌وششم آذر برگزار می‌شد درصورتی‌که جشن سده در روز دهم بهمن ( پنجاه روز و پنجاه شب مانده به سال جدید که در مجموع صد شبانه روز می‌باشد ) برگزار می‌گردید، ولی درحدود چند سال پیش به دلیل این‌که روز بیست‌وششم آذر ماه از گاه‌شماری قدیم برابر با بیست‌وششم فروردین از تقویم گاه‌شماری جدید شد، مقرر گردید که این جشن در این روز برگزار شود.

چه‌گونه‌گی انجام این مراسم

اهالی زرتشتی«شریف آباد» در بعدازظهر روز پیش از هر جشن ( بیست‌وپنجم فروردین ) به سوی «پیرهریشت» که یکی از زیارت‌گاه‌های مهم زرتشتیان در هفده کلیومتری شمال اردکان است رهسپار می شوند و در ابتدا به زیارت پیر پرداخته و سپس به سوی خیله هیرومبا می‌روند تا به تدارک غذای روز جشن بپردازند . در سپیده دم روز بعد تعداد زیادی از مردان و جوانان جهت تهیه‌ی هیزم‌آتش جشن هیرومبا می‌روند و زنان در داخل خیله‌ها به تهیه‌ی سیروگ که نوعی نان زرتشتی است و هنگام صبحانه صرف می‌شود می‌پردازند و عده‌ای از مردان هم به سمت محل قربانی نمودن گوسفندانی که خیران زرتشتی نذر نموده اند، می‌روند.

سپس تعدادی، گوسفندان را به خیله‌ی هیرومبا برده و به کمک جوانان ناهار روز جشن را که شامل کلیه ( غذایی است که از پختن اعضای مختلف گوسفند مانند گوشت، جگر، دل، قلوه و سیب‌زمینی و پیاز به‌دست می‌آید ) و آب‌گوشت می‌پردازند. بعد از صرف ناهار، مراسم چوب‌زنی آغاز می‌شود در این‌جا تعدادی از برگزارکننده‌گان مراسم هیرومبا که یکی از آن‌ها چوبی در دست داشته و دیگری چادر بزرگی به کمربسته به همراه تعدادی از زنان شریف آبادی که یکی از آن‌ها عربونه‌ی زنان می باشد به تعدادی از دختران و پسران جوان که به صورت مداوم فریاد ( هابیرو هابیرو شا باش باش ) سر می‌دهند، به سمت خیله‌های پیر هریشت روی می‌آورند تا مراسم چوب زنی انجام شود، زوج‌های تازه نامزدشده یا آن‌ها که به تازه‌گی ازدواج کرده‌اند و یا تازه صاحب فرزند شده‌اند در مراسم سهیم هستند.

فرد تازه‌داماد شده را بر سردست بالابرده و توسط مرد چوب‌به‌دست، سه ضربه بر باسن او زده می‌شود. سپس توسط مادرزن پیشکشی از قبیل کله قند و یا جعبه‌ی نقل و شیرینی یا آب‌لیمو و گلاب به فرد چادربه‌کمربسته داده می‌شود . در چند سال اخیر، وجه‌نقد نیز به عنوان پیشکش مرسوم شده‌است.

این مراسم زمانی‌که در یک خیله به پایان رسید همه به خیله‌ی مجاور می‌روند تا مراسم چوب‌زنی تمام شود. پس از پایان این مراسم همه به سالن سخنرانی می‌روند و فردسخنران درارتباط با جشن و تاریخچه‌ی آن، اسامی خیراندیشان که در زمینه‌های گوناگون مراسم کمک کرده‌اند و فعالیت‌های انجمن در سال گذشته مطالبی ایراد می‌کند و در ادامه تعدادی از زنان با آوای زیبا و دل‌نشین خود به محفل طراوت و شادابی می‌بخشند و پس از صرف آب‌گوشت، هم‌کیشان برای آخرین بار به زیارت پیرمقدس رفته و بعد خود را برای رفتن به «شریف‌آباد» آماده می‌کنند تا در مراسم جشن هیرومبا که در آتشکده‌ی«شریف آباد» برگزار می‌شود شرکت کنند.

پس از آن‌که کپه‌های هیزم به«شریف‌آباد» و محوطه‌ی باز آتشکده منتقل شدند، مراسم جشن آغاز می شود. در ابتدا مردان و جوانان حلقه‌ای بزرگ را تشکیل داده و سپس موبد با لباس سفید و مجمر آتشدان در دست، کنار فردی که مسئول خدا بیامرز دادن است می‌ایستد و سپس فردی که مسئول خواندن اسامی در گذشته‌گان است با نام و یاد اهورا مزدای پاک شروع به خواندن اسم درگذشته‌گان چند دهه‌ی اخیر می‌کند.

هنگامی که مسئول خدا بیامرزدادن، شروع به دادن خدابیامرز می‌کند ابتدا به روان پاک اشوزرتشت، زن و فرزندان‌اش درود فرستاده و به‌ترتیب شروع به خدا بیامرزی دادن به شخصیت‌های بزرگ ایران باستان که بیش‌تر اسامی از شاه‌نامه‌ی فردوسی گرفته شده، خیراندیشان و بزرگان در گذشته و در نهایت در گذشته‌گان چند دهه‌ی اخیر«شریف آباد» می‌کند. سپس موبد با مجمر آتش دردست، به سمت کپه‌ی هیزم رفته و آن‌را روشن می کند.

مراسم خدابیامرزی و هیرومباد گفتن نیم ساعت به‌غروب مانده آغاز می‌شود و آتش‌افروزی هنگام غروب انجام می‌شود. در بعدازظهر روزبعد و کمی پس از تاریک شدن هوا، مردان و جوانان روبه‌روی درب مهرشاه مهر ایزد شریف آباد جمع می‌شوند و به دودسته تقسیم می‌شوند تا مراسم خدا بیامرزی دادن و هیرومبا گفتن را درب منازل «شریف آباد» اجرا نمایند. هر یک از این دسته‌ها به سرپرستی یک نفر به سمت محله‌های بالا و پایین شریف آباد رهسپار شده و فردمسئول خدا بیامرز دادن، با برگه‌های کاغذ شامل اسامی افراد درگذشته‌ی هر خانه و چراغ‌ قوه به‌سمت خانه‌ها می‌رود.

هنگامی که صاحب‌خانه فریاد هیرومبا را می‌شنود با ظرف پُراز آجیل به‌سمت در رفته و پس از پایان خدابیامرزی و هیرومبا در را باز کرده و ظرف آجیل را تحویل انباردار که چادر بزرگی به کمر بسته می‌دهد و بعد از پایان مراسم هیرومبا و خدا بیامرزی، آجیل بین همه تقسیم می‌شود. این مراسم سه شب طول می‌کشد.

پایگاه اینترنتی همازور

شهرزاد شفا - مجله اپیزود ، شماره‌ی چهل‌ویک

بیست‌ونُهم فروردین ماه 1388 خورشیدی

Home