ضبط / [Rec]
کارگردان: خائومه بالاگوئرو، پاکو پلازا فیلمنامه: خائومه بالاگوئرو، لوئیس بردخو، پاکو پلازا
مدیر فیلمبرداری: پابلو روسو تدوین: دیوید گالارت موسیقی متن: کارلوس آن
بازیگران: خاویر بوتت، مانوئلا برونچود، مارتا کاربونل، کلودیا فونت، وینسنته گیل، ماریا ترزا اورتگا، پابلو روسو، خورخه سرانو، فران تراز، مانوئلا ولاسکو، کارلوس وینسنته، دیوید ورت
محصول: ٢٠٠٧، اسپانیا / مدت زمان: هشتادوپنج دقیقه
گزیدهی جوایز: نامزد جایزهی بهترین تدوین و بهترین بازیگر تازه کار«مانوئلا ولاسکو» از مراسم انجمن نویسندهگان سینمایی اسپانیا
برندهی جایزهی تماشاگران و جایزهی بهترین فیلم فانتزی از جشنوارهی Fantasporto
برندهی جایزهی گویا برای بهترین تدوین و بهترین بازیگر زن «مانوئلا ولاسکو»
نامزد جایزهی گویا برای بهترین جلوههای ویژهی تصویری
برندهی جایزهی تماشاگران، جایزهی ویژهی هیات داوران و جایزهی داوران جوان جشنواره Gérardmer
نامزد جایزهی بهترین بازیگر زن تازهکار «مانوئلا ولاسکو» از اتحادیهی بازیگران اسپانیا
خلاصهی داستان: آنخلا (مانوئلا والسکو) گزارشگر تلویزیون است که به همراه فیلمبردارش برای تهیهی گزارشی از نحوهی کار آتشنشانها به محل کار آنها رفته است. پس از آشنایی با اهالی ایستگاه، بهناگهان ماموران آتشنشانی خبردار میشوند زنی مسن که در آپارتمان خود به دام افتاده است تقاضای کمک دارد. در پی این اتفاق دو تن از ماموران آتشنشانی برای کمک به محل حادثه عازم میشوند و آنخلا که موقعیت را مناسب یافته، با آنها همراه میشود.
تا اینکه اتفاقات ناگواری روی میدهد و پیرزن به یک مامور پلیس حمله میکند و یکی از ماموران آتشنشانی را میکشد. بهزودی تمام افرادی که در خانه حضور دارند از طرف نیروهای دولتی قرنطینه میشوند. بهتدریج معلوم میشود که ویروس مرگباری در میان اهالی خانه منتشر شده که آنها را تبدیل به موجوداتی خونخوار میکند و ...
ضبط هیاهوی ویروس ناشناخته
دربارهی «ضبط» از روی این خلاصهی داستانی که خواندید قضاوت نکنید چراکه آنگاه با خود میگویید که بارها و بارها فیلمهایی در ژانر وحشت را با این ایدهها و داستان دیدهاید. «ضبط» را میتوان فیلمی خلاقانه توصیف نمود که از دل داستانهای دستمالی شده در ژانر وحشت سر برآورده است.
«خائومه بالاگوئرو» و «پاکو پلازا» هر دو از کارگردانان جوان اسپانیایی هستند که توانستهاند با تکیه بر ذوق هنری خود اثری خلق کنند که بیننده را تا به پایان فیلم مجذوب خود کند و او را واقعن بترساند. اما نکتهی مهم این است که ایندو فیلمساز جوان توانستهاند تا با خلق فضایی جذاب و همچنین با الهام از مدیومهایی همچون Reality TV که در طی سالهای اخیر تبدیل به یکی از پرطرفدارترین ژانرهای تلویزیونی گشته است و در کنار اینها با استفاده از هراسهای نوین ناشی از بیماریهای ناشناخته، فیلمی بسازند که تمام وجود بیننده را سرشار از ترس نماید.
در هنگامهای که سرچشمهی فیلمهای ژانر وحشت هالیوود به سوی خشکی سوق پیدا نموده، ساخته شدن آثاری چون «ضبط» در میان کشورهای اروپایی ازجمله اسپانیا، بارقهای ازامید را در دل هواداران ژانر وحشت روشن نگاه میدارد. با نگاهی به پیشینهی فیلمهای ترسناک که به «Horror Movie» مشهورند درمییابیم که این نوع فیلمها در طول تاریخ رشد و تطور خود، زیر ژانرها و سبکهای گوناگونی را با ساختارهای متفاوت تجربه کرده است. «ضبط» از جمله فیلمهاییست که در زیر شاخهی فیلمهای ترسناک بیولوژیکی قرار میگیرد، که عامل اصلی وحشت در آنها ویروس ناشناختهایست که جمعیتی را تبدیل به موجودات خونخوار میکند. چند نکتهی مهم و قابل توجه در این فیلم وجود دارد که سعی خواهم کرد دربارهی هر کدام از آنها توضیحی ارایه دهم تا مشخص شود چهگونه سازندهگان این اثر، موفق به پدید آوردن فیلمی گیرا و در عین حال تأثیرگذار گشتهاند.
یک) عامل ناشناخته
در فیلمهای ژانر وحشت همیشه یک عنصر به عنوان مادهی اصلی که عامل ترس مخاطب را فراهم می آورد، مد نظر قرار میگیرد و تمام کنشها و واکنشهای اثر، حول محور همان عنصر تعریف و تبیین میشوند. این عامل قاعدتن اگر یک عامل ناشناخته باشد تاثیر ترس در مخاطب را افزایش میدهد. در فیلم «ضبط» این عامل ناشناخته یک ویروس است. در عصری که از یک سو مسایل پزشکی و راهحلهای درمانی در حال رشد روز افزون است و از سوی دیگر گسترش ویروسهای مرگباری چون ایدز، آنفولانزای مرغی و غیره، روزانه جان هزاران انسان را تهدید میکند، انتخاب یک عنصر ناشناخته که مخاطب هم تا اندازهای ملموستر با آن آشناست به ایجاد فضایی درگیر کننده کمک شایانی کرده است.
دو) رئالیسم یا واقعگرایی
نکتهی قابل توجه در «ضبط» استفادهی مثبت از شیوهی «Reality TV» و «دوربین روی دست» بوده است که به افزایش اثرگذاری فیلم کمک قابل توجهی کرده است. البته پیشتر از فیلم «ضبط»، شاهد استفاده از این نوع مدیوم در فیلمهای دیگر نیز بودهایم. سر فصل فیلمهایی که به نوع اخص از این تکنیک برای تاثیرگذاری بیشتر بر مخاطب خود استفاده کردهاند فیلم جریانساز «پروژهی جادوگر بلر» بوده است.
اما نکته قابل توجه در فیلم «ضبط» این است که از این تکنیک استفادهای بجا و کاملن هوشمندانه صورت میگیرد، بهطوریکه کارگردانان آن سعی میکنند تا با نگاهی کاملن گزارشی که بیشتر یادآور گزارشهای تلویزیونی است، با اثر روبهرو شوند. بهطور کلی ما در این فیلم با قابهای کنترل شده به معنای خاص آن روبهرو نمیشویم، اما از طرفی هم همهچیز به صورت رها شده نیست. دوربین همه نکاتی را که مخاطب برای درگیر شدن در کنشهای فیلم نیاز دارد به او نشان میدهد و به زبان بهتر یک کنترل نامحسوس و خلاقانه را در عین آشفتهگی در بطن خود داراست.
سه) استفاده از موقعیتهای غافلگیرکننده
در اکثر فیلمهای ژانر وحشت، استفاده از موقعیتهای غافلگیرکننده جهت ایجاد حس ترس و اضطراب در مخاطب، تا حدودی بهصورت نوعی از موتیف درآمده است. با این حال نکتهی قابل توجه در «ضبط»، چهگونهگی اجرای این موتیف است که در واقع منشأ تاثیرگذاری بهشمار میرود. نگاه کنید به چهگونهگی آغاز فیلم که در فضایی آرام، یک گزارشگر شبکهی تلویزیونی به همراه فیلمبردارش سعی دارند تا یک مستند گزارشی از فعالیتهای شبانهی آتشنشانان تهیه کنند. فضای پیش از رویدادهای اصلی در میان آرامش و شادمانی آتشنشانان میگذرد تا اینکه زنگ خطر به صدا در میآید و خبر میدهند که پیرزنی در یک آپارتمان گرفتار شده است.
از این لحظه به بعد حس کنجکاوی مخاطب تحریک میشود، با ورود به خانهی پیرزن و مشاهدهی ترس همسایههایی که در پایین پلهها جمع شدهاند، مخاطب در مییابد که اتفاق رخ داده، بیش از گرفتارشدن یک پیرزن در آپارتمان است و از اینرو بیشاز پیش در فضای فیلم غرق میگردد. زمانی که پلیس و آتشنشانها به همراه گزارشگر و فیلمبردارش وارد آپارتمان پیرزن میشوند، ناگهان با فضای عجیبی روبهرو میشویم. پیرزنی با سر و وضع آشفته و خونین که مدام فریاد میکشد.
مخاطب تا این لحظه بهجای اینکه در کشمکش با ترس قرار گیرد، بیشتر بهدنبال این است که با توجه به جزئیات، پاسخی برای ابهامات شکل گرفته در ذهن خود پیدا کند. تا اینکه پیرزن در یک حملهی ناگهانی افسر پلیسی را گاز میگیرد و در این لحظه است که نخستین شوک داستان به مخاطب وارد میشود و در ادامهی فیلم نیز همین روند تا پایان بهصورت کاملن جذاب و هوشمندانهای تکرار میشود.
چهار) عدم دگرگونی در شکل ظاهری
نکتهی دیگری که بهطورکلی میتوان به آن اشاره کرد این است که در اکثر قریب به اتفاق فیلمهای ژانر وحشت، با تغییر شکل ظاهری انسانها یا موجودات واقعی روبهرو هستیم و استفادهی مکرر از این مسئله به عنوان راهی برای ترساندن مخاطب، به مرور زمان آنرا تبدیل به یک فاکتور کلیشهای و ساده نموده است، بهطوریکه این روش دیگر قادر به برانگیختن احساس هراس و هیجان مخاطب نمیگردد. با توجه به این مسئله میتوان یکی دیگر از دلایل موفقیت «ضبط» را در این رابطه برشمرد که این فیلم از هرگونه تغییر قیافهی کاراکترها و یا دگرگونیهای ظاهری اغراق شده در چهرهی آنان پرهیز نموده و بهجای این مسئله، بیشتر تمرکز خود را بر روی چهگونهگی تغییر رفتار شخصیتها قرار داده است.
کسانی که در آن خانهی غریب به ویروس مبتلا میشوند با همان جوارح طبیعی بدن خود به دیگران حمله میکنند و به آنها صدمه میزنند. این نکته با توجه به اینکه هراس انسان از رویدادهای طبیعی بیش از پدیدههای ماورایی است، مخاطب را بیشتر تحت تاثیر قرار میدهد. به عنوان مثال فرض کنید در اخبار اعلام شود که زمین بهزودی توسط موجودات وحشی فرازمینی مورد حمله قرار خواهد گرفت، سپس بعد از مدت اندکی خبر برسد که زلزلهای قریبالوقوع در انتظار است. مسلمن در مقایسهی واکنش طبیعی انسان نسبت به ایندو خبر، مورد دوم هراس و نگرانی بیشتری را ایجاد میکند چراکه اتفاقی چون زلزله به عنوان پدیدهای تجربه شده و ملموس در نظر انسان جلوه میکند تا حملهی موجودات فضایی.
پنج) خلق موقعیتهای مناسب
«ضبط» با خلق موقعیتهای مناسب که منجر به تحریک حس کنجکاوی مخاطب میشود، از سویی او را مبهوت و مجذوب داستان میکند و از سوی دیگر او را بهشدت میترساند. برای مثال به موقعیتی که همهی افراد سالم مانده سعی در گریز از ساختمان دارند، توجه کنید. در این سکانس اصرار شخصیتها به فرار با اخطار پلیس مبنی بر تیراندازی در صورت خروج همراه میشود و در نتیجهی ادغام ایندو وضعیت موجب پیدایش نوعی از کنشها و واکنشهای رفتاری در میان کاراکترها میشود و همین موضوع خلق فضایی مناسب را در جهت القای حس ترس و نگرانی، نتیجه میدهد.
علاوه بر موارد فوق، نکتههای قابل ذکر دیگری از جمله تدوین موثر و گیرا و همچنین بازیهای قوی بازیگران نیز وجود دارد که به موفقیت فیلم کمک شایانی نمودهاند. در این میان نباید از برخی ضعفهای فیلم نیز به سادهگی چشمپوشی کرد که مانع از این شدهاند که «ضبط» به اثری تمام عیار در نوع خود تبدیل شود.
از جمله این ایرادات میتوان به شیوهی پایانبندی نهچندان قدرتمندانهی فیلم اشاره کرد، که فاقد استحکام ساختار کلی اثر است و به عبارتی یک سر و گردن از دیگر قسمتهای فیلم پایینتر است. از سوی دیگر باید این نکته را نیز اضافه کرد که شاید سازندهگان «ضبط»، بیش از آنکه به دنبال ارایهی اثری در ژانر وحشت باشند، به نوعی خواستهاند تا تجسمی از جهان کنونی و مدرن را در قالب یک آپارتمان ارایه دهند، که ساکنان آن مدام در حال قربانی کردن یکدیگرند و در این میان افراد سالم تا زمانی که مبتلا نشدهاند، قربانی محسوب میشوند و تنها زمانی میتوانند راحت زندهگی کنند که همچون دیگران به ویروس ابتلا پیدا نمایند.
برشهای بلند ، پایگاه تحلیلی خبری سینما