mariza

مریزا (Mariza) هنرمند نوآور سبک فادو در سال 1973 در کشور موزامبیک به دنیا آمد. سه ساله بود که به همراه خانواده‌اش به پرتغال مهاجرت کرد. در محیطی سرشار از موسیقی بزرگ شد و به تشویق پدرش، موسیقی سنتی پرتغال به نام فادو را دنبال کرد. موسیقی «مریزا» محدود به سبک فادو نمی‌شود. او در اجرای این سبک دست به نوآوری‌های بسیاری زده است.

اگرچه از تاریخ گفت‌وگوی زیر چند سالی می‌گذرد، اما هنوز هم می‌تواند برای علاقه‌مندان موسیقی به خصوص سبک«فادو» جالب باشد.

گفت‌وگوی «سی‌ان‌ان» و «مریزا»ا

سی‌ان‌ان: کمی درباره‌ی فادو برای کسانی که چیزی از آن نمی‌دانند بگو!

مریزا: کلمه‌ی «فادو» به معنی سرنوشت است، فادو یعنی تقدیر. «فادو» نوعی موسیقی برخاسته از محله‌های سنتی مثل محله‌ی«آلفاما» در لیسبون است که قرن‌ها پیش مردم طبقه‌ی کارگر در آن زنده‌گی می‌کردند. آن‌ها کسانی بودند که در آغاز شروع به خواندن کردند. فادو در تاورنا (نوعی رستوران) اتفاق افتاد. جایی که مردم دور میز می‌نشستد، شراب می‌نوشیدند و آواز می‌خواندند. نوازنده‌گان فادو حرفه‌ای نبودند. آن‌ها حرفه‌ای به ‌جُز نوازنده‌گی داشتند. مثلن لوله‌کش یا راننده‌ی تاکسی بودند. اما آن‌ها می‌دانستند که چه‌طور گیتار پرتغالی بنوازند و کسی را که بلد بود بخواند می‌شناختند. کار آن‌ها غیرحرفه‌ای بود. مردم آن‌جا می‌رفتند تا شراب قرمز بنوشند که به ناگهان کسی زیر آواز می‌زد. این چیزی است که آن را فادوی آزاد می‌نامیم.

گیتار در این نوع از موسیقی نقش بسیار مهمی دارد چون اگر غمگین بخوانی انگار که گیتار فریاد می‌کشد اما اگر شاد بخوانی، گیتار زنده می‌شود و ریتمی تند می‌گیرد. به همین جهت گیتار اساس موسیقی «فادو» است. اگر یک ترانه‌ی فادو را تنها با یک گیتار آکوستیک بخوانی، ترانه‌ی فولکلور تازه‌ای خوانده‌ای. هر گیتاریستی تکنیک خاص خودش را دارد چون ما هیچ جایی برای آموزش نداریم. ما از سنت‌ها یاد می‌گیریم.

سی‌ان‌ان: فادو چه‌طور این همه محبوب شد؟

مریزا: ما حدود دویست فادوی سنتی داریم. ممکن است که همه یک موسیقی را انتخاب کنند اما هرکسی شعر خودش را بر روی آن می‌گذارد. همه فادوهای سنتی را می‌شناسند. برای مثال اگر از یک نوازنده‌ی گیتار پرتغالی بخواهید که فادوی Mouraria را بنوازد، او دقیقن می‌داند که چه بنوازد و شروع به نواختن آهنگ می‌کند. پس فادو از تاورناها آغاز شد. اما به ناگهان در قرن نوزدهم پادشاهان و کنت‌ها به آن علاقه‌مند شدند و به همین جهت بود که «فادو» در طبقه‌ی اشرافی ظاهر شد. فادوی حقیقی در«تاورنا» بود اما حضور فادو در محافل اشرافی این حُسن را داشت که نشان می‌داد فادو موسیقی سطح پایینی نیست بلکه نوعی موسیقی‌ بسیار غنی است.

سی‌ان‌ان: چه‌طور آوازخوانی به سبک فادو را آغاز کردی؟

مریزا: من در محله‌ای شبیه به «آلفاما» بزرگ شدم. پنج ساله بودم که شنیدن فادو را آغاز کردم. آن زمان«فرناندو موریسیو» که به نوعی خدای فادو محسوب می‌شد به تاورنای پدر و مادرم می‌آمد و آواز می‌خواند. او فادو را به سبک جَز می‌خواند اما مردی سنتی بود. هیچ وقت نمی‌خواست که در سالنی بزرگ یا بر صحنه‌ای با شکوه بخواند. هرگز نمی‌خواست سفر کند. یک تاورنا و چند دوست خوب برای شاد کردن او کافی بودند. او از خواندن در چنین شرایطی خوش‌حال بود. این جوری بود که او زنده‌گی می‌کرد.

من همیشه سعی می‌کنم که به آواز خواننده‌های قدیمی گوش کنم چون ما هیچ مدرسه یا هنرستان موسیقی‌ای نداریم. این یک سنت شفاهی است. برای یاد گرفتن آن باید در خیابان‌ها و محله‌های قدیمی زنده‌گی کنیم. آن‌ها هیچ چیزی را به شما توضیح نمی‌دهند. شما فقط باید در زمان درست در آن‌جا حضور داشته باشید و باید گوش کنید. پیام از خواننده‌گان قدیمی به نسل جدید این‌گونه منتقل می‌شود.

سی‌ان‌ان: در زمان دیکتاتوری در پرتغال، فادو به روش مهمی برای اظهار عقیده تبدیل شد...

در آن زمان ما در رژیمی زنده‌گی می‌کردیم که همه چیز در آن مجبور به تغییر شکل بود. فادو به همین جهت مهم بود. مردم اشعاری می‌خواندند که در نگاه اول چیزی را که آن‌ها می‌خواستند بگویند آشکار نمی‌کرد، اما این اشعار همیشه معنای دومی داشتند. یک‌بار شنیدم که هنرمندی درباره‌ی سبک هیپ‌هاپ صحبت می‌کرد و می‌گفت که هیپ‌هاپ مثل «سی‌ان‌ان» برای مردم سیاه پوست است. من هم فکر می‌کنم که در آن زمان فادو مثل سی‌ان‌ان برای مردم طبقه‌ی کارگر بود زیرا فادو بود که اخبار را به مردم می‌رساند و چیزی بود که چشمان مردم را به روی اتفاقاتی که در کشور در جریان بود باز می‌کرد. در ابتدا فادو از آن‌چه اتفاق می‌افتاد سخن می‌گفت اما بعدها شور و احساسات مردمی را که به دلیل فضای بسته نمی‌توانستند آزادانه این احساسات را بروز دهند آشکار می‌کرد.

رُزا صاد - مجله اپیزود - شماره‌ی سی‌وهشت

یکم فروردین ماه 1388خورشیدی

Home