sepandarmazd

روز سپندارمزد پنجمین روز از اسفندماه ایران باستان

سپندارمزد نگهبان زمین است و از آن‌جا که زمین مانند زنان در زندگی انسان نقش باروری و باردهی دارد، جشن اسفندگان برای گرامی‌داشت زنان نیکوکار برگزار می‌گردد. ایرانیان از دیرباز این روز را روز زن و روز مادر و در حالت کلی این روز را روز عشاق می‌نامیدند که امروزه متاسفانه به‌جز زرتشتیان، دیگر هم میهنان، روز مادر را برابر با تقویم تازی( عربی ) و روز عشاق را برابر با تقویم میلادی( ولنتاین ) جشن می‌گیرند.

واژه سپندارمزد در اوستا سپنتاآرمئی‌تی آمده‌است و به چم فروتنی و بردباری می‌باشد. در روز زن نزد زرتشتیان مادران خانه می‌توانند کارهایی را به پدران و مردان خانه برای انجام فقط دستور فرمایند.

کسی که به گوهر راستی و نیکی بگرود شهریور و بهمن و اردیبهشت و اسفند او را یاری واستواری دهند و در کوشش در راه راستی و بر انداختن دروغ پشت و پناه وی باشند چنان که در روز پسین از آزمایش سرافراز برآید و در برابر دروغ پرستان نخستین کسی باشد که به سوی بهشت جاودان گام بردارد.

هات ۳۰بند۷

سپنتا آرمئی‌تی یا اسفند چهارمین فروزه بزرگ اهورامزداست. سپنتا به معنی افزاینده و آرمیتی به معنای آرامش، هماهنگی و مهر است و دو واژه با هم به معنای آرامش افزاینده است.

سپنتا آرمئی‌تی آرامش و مهر جهانی را که از راه همکاری آدمیان با اهورامزدا به‌دست می آید نشان می دهد و از راه مهر خدمت بدون انتظار پاداش، فروتنی و همدردی با دیگران به‌دست می آید. استاد «وحیدی» این فروزه‌ی اهورایی را به معنی اندیشه‌ی نیک ترازمند بیان نمودند و ایشان در این باره می گویند:

ما امروزه در جهانی زنده‌گی می کنیم که در واقع در معرض اندیشه‌های بسیاریم که در اصطلاح به آن دیکتاتوری انفورماتیک می‌گویند و بدون این‌که خود بخواهیم با دیدن تصاویر و گفت‌وگوهای بسیار، مسایل در ذهن ما می‌نشیند و مجموعه‌ی آن‌ها در رفتارهای ما اثر می‌گذارد و ما را تحت سلطه‌ی سازنده‌گان این اطلاعات قرار می دهد، مانند فیلم‌های زهرآگین جنایی که هر شب انسان را در برابر آن‌ها قرار می دهند و کجا می‌یابیم که یکی از بخش‌های مثنوی را به صورت فیلم در آورده باشند!!! ما نیز که سخن از اشوزرتشت و گات‌ها می‌گوییم باید این آموزه‌ها را در جهان امروز از آن استفاده کنیم و منطبق با زمان از آن‌ها بهره گیری نماییم .

سپنتا یعنی پاک و آرمئی تی را استاد بزرگ گات‌ها شناس موبد آذرگشسپ این چنین ترجمه کرده اند:«آرم یعنی ترازو و مئی تی یعنی اندیشه و سپنتا آرمئی تی به معنای اندیشه پاک ترازمند است» و این حرف بسیار بزرگ است و به راستی که باید فرهنگ زرتشتی را از نو شناخت و دانست که گات‌ها چه دریای بی‌کرانی است.

ما یک اندیشه‌ی نیک داریم که آن بهمن است آیا بهمن به تنهایی کافی‌ست که مرا به یک راه درست برد؟ اما همین اندیشه‌ی‌ درست باید به دنبال‌اش یک سپنتا آرمیتی باشد تا اندیشه‌ی نیک مرا در تراز و اندازه نگه دارد. یک مثال ساده پاکیزه‌گی است که در حالت معمول کار شایسته‌ای می‌باشد اما اگر همین از حد خود خارج شود به وسواس تبدیل می‌شود که برای هر انسانی درد سرساز است.

اندازه نگه دار یعنی این‌که خود و ظرفیت خود را بشناس و در هر زمینه اندازه نگه دار. سپنتا آرمیتی فرشته و ....نیست بلکه زنده‌گی روزمره و اجتماعی من و شماست ....سیاست از واژه‌ی ساه اوستایی گرفته شده به معنای فرمان راندن و آموختن است. فرمان می‌رانی به که و چه‌گونه و فرمانده کی است و بر می‌گردد به سپنتا آرمئی تی و این‌که حد و اندازه‌ی فرمان راندن چه‌قدر باشد اگر کمی بیش‌تر باشد می‌شود دیکتاتوری، و سیاست بنش سپنتا آرمئی تی است این‌که پاک بیاندیشم و در آن‌جایی که فرمان می‌رانم اندازه نگه دارم.

سپنتا آرمئی‌تی عاطفه و مهر و محبت است. ایمان و مهر به اهورامزدا و فرمانبردار اهورامزدا بودن و اندیشه‌ی نیک را از اهورا مزدا منحرف نکردن و در دنیای مادی نیز نگهبانی زمین بر آن قرار گرفته چرا که فروتنی و افتادگی پیش از هر چیز از آن خاک است و این صفات مهر و محبت و فروتنی بیش‌تر در میان زنان خصوصن مادران یافت می‌شود. به همین جهت است که جشن اسفندگان را به نام روز زن و مادر در ایران باستان نام‌گذاری نمودند و این به خاطر ارزش بسیاری بود که برای این فروزه‌ی نیک اهورایی قایل بوده اند. نام خانواده‌گی اشو زرتشت نیز سپنتا (اسپنتمان) می‌باشد ((زرتشترهه سپنتامه zaratoshtrahe sepantamaeh )) و فلسفه‌ی قرار گرفتن سبزه بر سفره‌ی هفت‌سین نیز همین اسفند می باشد. به نماد پارسایی و فروتنی.

در ایران باستان، نه چون رومیان از سه قرن پس از میلاد، که از بیست قرن پیش از میلاد، روزی موسوم به روز عشق بوده است. در تقویم جدید ایرانی دقیقن مصادف است با بیست‌ونهم بهمن، یعنی تنها سه روز پس از روز والنتاین فرنگی. این روز «سپندارمزگان» یا «اسفندارمزگان» نام داشته است.

در ایران باستان هر ماه را سی روز حساب می‌‌کردند و علاوه بر این‌که ماه ها اسم داشتند، هریک از روزهای ماه نیز یک نام داشتند. به‌عنوان مثال روز اول «روز اهورامزدا»، روز دوم، روز بهمن ( سلامت، اندیشه) که نخستین صفت خداوند است، روز سوم اردیبهشت یعنی «بهترین راستی و پاکی» که باز از صفات خداوند است، روز چهارم شهریور یعنی «شاهی و فرمانروایی آرمانی» که خاص خداوند است و روز پنجم «سپندارمز» بوده است. سپندارمز لقب ملی زمین است. یعنی گستراننده، مقدس، فروتن. زمین نماد عشق است چون با فروتنی، تواضع و گذشت به همه عشق می‌‌ورزد. زشت و زیبا را به یک چشم می‌‌نگرد و همه را چون مادری در دامان پر مهر خود امان می‌‌دهد. به همین دلیل در فرهنگ باستان اسپندارمزگان را به‌عنوان نماد عشق می‌‌پنداشتند.

در هر ماه، یک بار، نام روز و ماه یکی می‌‌شده است که در همان روز که نامش با نام ماه مقارن می‌‌شد، جشنی ترتیب می‌‌دادند متناسب با نام آن روز و ماه. مثلن شانزدهمین روز هر ماه مهر نام داشت و که در ماه مهر، «مهرگان» لقب می‌‌گرفت. همین طور روز پنجم هر ماه سپندارمز یا اسفندارمز نام داشت که در ماه دوازدهم سال که آن هم اسفندارمز نام داشت، جشنی با همین عنوان می‌‌گرفتند.

سپندارمزگان جشن زمین و گرامی داشت عشق است که هر دو در کنار هم معنا پیدا می‌‌کردند. در این روز زنان به شوهران خود با محبت هدیه می‌‌دادند. مردان نیز زنان و دختران را بر تخت شاهی نشانده، به آن‌ها هدیه داده و از آن‌ها اطاعت می‌‌کردند.

ملت ایران از جمله ملت هایی است که زندگی‌اش با جشن و شادمانی پیوند فراوانی داشته است، به مناسبت های گوناگون جشن می‌‌گرفتند و با سرور و شادمانی روزگار می‌‌گذرانده‌اند. این جشن ها نشان دهنده‌ی فرهنگ، نحوه‌ی زنده‌گی، خلق و خوی، فلسفه‌ی حیات و یه‌طورکلی جهان‌بینی ایرانیان باستان است.

لازم به ذكر است كه اين جشن ايرانی دارای قدمت چند هزارساله است كه در برابر ولنتاين كه به زحمت قدمتش به پانصد سال می‌رسد كاملن برتری دارد و البته مشهود است كه ولنتاين فرنگی‌ها كاملن از روز جشن سپندارمزدگان كاپی برداری شده. پس چه بهتر كه ما روز جشن باستانی خود را گرامی بداريم.

منابع:

- فرهنگ ایران باستان ، استاد ابراهیم پورداوود

- راهنمای زمان جشن ها و گردهمایی های ایران باستان، رضا مرادی غیاث آبادی

- جشن هاى باستانى ایران، على خوروش دیلمانى

- پایگاه اینترنتی برساد

- پایگاه اینترنتی زرتشتیان

wisdom-follower

فرید ستوده - مجله اپیزود ، شماره‌ی سی‌وچهار

سوم اسفند ماه 1387 خورشیدی

Home