sadeh

روشنی و آتش و آفتاب تجلی اهورا مزدا است . اهورا مزدا به وسيله ی نور تجلی می كند و نور مايه ی زندگی و خورشيد افراز زندگی است .ايرانيان در قديم، هنگامی كه می خواستند ستايش خداوند را انجام دهند به سوی خورشيد می ايستادند و هرگاه شب بود، رو به آتش فروزان كه با بوهای خوش، فضا را معطر می ساخت می ايستادند .

در اوستا آتش دارای مقامی والاست ، گوهر زندگی است، عشق است و تجلی گاه خداوند در سرودهای يسنا و يشت ها و خرده اوستا به بزرگی ياد شده است . اغلب در هر خانواده و خانه ای محراب يا نيايشگاهی قرار داشت كه در اجاق آن هميشه آتش می سوخت و هر گاه آتش اجاقی در اثر بی توجهی خاموش می شد، نشان از بد شگونی و بد يمنی داشت .

در ميان اقوام آريايی، آتش از مقام قداست مآبانه برخوردار بود چون نور ، روشنايی ، آتش و خورشيد مظهر اهورا مزدا بودند و اين مظهر با خود پليدی، بيماری ، زشتی ، ترس و همه آثار شرارت و شيطانی را نابود می كرد و فراری ميداد. در اجاق های خانگی و در آتشكده ها آن را همواره روشن نگاه می داشتند. در آغاز همه ی جشن ها آتش می افروختند و ستايش اهورا مزدا را انجام می دادند .

«جشن سده»

سده واژه ای فارسی است كه در پهلوی بايد به شكلی از اين اشكال به ست ، ستگ ، سذك و يا سذ بوده باشد. در عربی به صورت سذق ويا سدق تلفظ می شود . به هر حال واژه ای ست به معنی صد عدد 100 می باشد چنان كه در فارسی نيز سده به معنی صد سال يعنی يك قرن است .

اما وجه تسميه اين جشن چيست ؟ در دورانی ، ايرانيان سال را به دو فصل تقسيم می كردند تابستان بزرگ كه هفت ماه بود از آغاز فروردين تا پايان مهر و زمستان بزرگ كه از اول آبان شروع و به پايان اسفند می رسيد . چون صد روز از زمستان بزرگ سپری می شد، ايرانيان جشن سده را بر پا می كردند.

اين جشن در دهمين روز از ماه بهمن و در هنگام شب بر گزار می گرديد و يكی از مشخصات و ويژگی های اين جشن، تعاون و همكاری مردم است. در گذشته مرسوم بود كه گردآوری هيزم و خار و خاشاك برای جشن، فريضه ای دينی است و كرداری كه ثواب دارد . هر كس به اندازه ی توانايی اش هيزم و چوب گرد می آورد و بزرگان و ثروتمندان به كسانی مزد می دادند تا به نيت آنان هيزم فراهم آورد.

درآيين مزديسنا بهمن و هومنه نخستين امشا سپند می باشد . يكی از بزرگ ترين ايزدان است و مقامی ارجمند دارد . نقش زمينی وی سرپرستی و نگاهبانی جانداران يعنی انسان و ساير جانوران سود رسان و نيك است و منان سنتی داشتند كه بايد جانوران موذی و زيان آور را منهدم ساخت تا زيان و آسيب اهريمنی كاستی گيرد .

- مراسم جشن سده:

مراسم جشن سده علاوه بر آتش افروزی های عظيم، با برپايی مجالس سور و سرور و ميهمانی های مفصل همراه بوده است و روز بعد از اين جشن شاهان و بزرگان به پذيرايی می نشستند ، شاعران مديحه هايی را كه سروده بودند می خواندند. سده ای كه مرداويج زياری در اصفهان بر گزار كرده با آن عظمت و سفره ای به طول و عرض شگفت انگيز در صحرا با هزاران گاو و گوسفند و پرندگان بريان و آتش كه از ده ها فرسنگ ديده می شد به نظرش خرد و ناچيز آمد و از شركت در جشن خود داری كرد . به همين جهت عظمت و بزرگی چنين جشنی را بايد در نظر داشت .

- مراسم جشن سده در ميان زرتشتيان:

امروزه اين جشن هنوز ميان زرتشتيان رايج است. نوروز ، مهرگان ، سده ، تير و جشن تيرگان را در محلی عمومی بر پا می كنند كه همگان در آن شركت نمايند و هدف از اين مراسم تاليف اجتماعی و هم بهره شدن و ديدار همبستگی و تعاون و يگانگی است.

هدف ديگر ازديدگاه دينی، گردآمدن نيكان - پيروان آيين نيك مزدينی و نيرومند شدن عليه شر و بدی است. در روز دهم بهمن ماه مقارن با غروب آفتاب، موبدان با لباس ويژه ی سپيدلاله به دمت و زمزمه كنان با سرود آتش نيايش، گرد پشته ی هيمه، سه بار می گردند و آن گاه با آتشی كه در لاله ها می سوزد از اطراف آتش می افروزند و تا هنگامی كه آتش خاموش شود به جشن و پايكوبی می پردازند .

كنار موبدان اسفند و كندر به آتش ريخته می شود . زمزمه ی اوستا خوانی موبدان، حالت ويژه ای به وجود می آورد تا سر انجام آتش سده بر افروخته می شود .

دراين روز زرتشتيان به هنگام نيمروز آش ويژه ای می پزند كه انواع سبزی ها و حبوبات و گوشت در آن وجود دارد. روغن جوش يا تهيه سيروگ كه نان ويژه ای است و در روغن كنجد سرخ می شود و ياد از درگذشتگان و اوستا خوانی جهت شادی روان آنان تا عصر ادامه دارد .

مجله اپیزود ، شماره سی و یک

دوازدهم بهمن ماه 1387 خورشیدی

Home