marcel-duchamp

«مارسل دوشان» در بیست و هشتم ژوئیه ی 1887 در بلنویل فرانسه به دنیا آمد و سی سال بعد، گرچه تعداد کسانی که این جوان آرام، کم معاشرت و گستاخ را دیده بودند، اندک بود، اما کمتر کسی از اصابت ترکش های نوآورانه اش چه در کشاندن نقاشی به حوزه های نو و نادیده، و چه در هیچ گرفتن قواعد و اصول پوسیده ی زندگی و هنر مابین دو جنگ بزرگ در امان بوده است.

دوشان با تابلوی مشهورش« برهنه از پله پایین می آید» تاثیری ظریف و قابل تعمق بر سینما گذاشته است.

تجزیه ی حرکت بر پهنه ای دو بُعدی( برای دوشان بوم نقاشی و برای کارگردان سینما فیلم و سپس پرده) وسوسه ای است که با او به کمال می رسد و سینما برای همگام شدن با این پدیده ی هجوآلود، علمی و صد در صد هنرمندانه «آنتراکت» را به کارگردانی رنه کلر ارایه می دهد.

البته تعداد قابل توجهی فیلم های آوانگارد فرانسوی در سال های 1920 وجود داشته اند که حرکت خود را به سوی پدیده های نو با مدرن ترین حادثه ی روزگارشان، نقاشی، درمی آمیختند. به شکلی غیر مستقیم و حتا با بازی در فیلم های پیشرو وارد معرکه یا شدند که خود آتش افروز آن بودند.

اما «دوشان» که آندره برتون ( بنیان گذار و پدر معنوی سورئالیسم) او را باهوش ترین مرد قرن بیستم خوانده، در سال 1921 آزمایش های سینماتوگرافیک اش را در باغ ویون با همکاری «من ری» عکاس، آغاز کرد.

در سال 1924 یک Cine -Sketch (طراحی سینمایی که می توان آن را غایت هم آوایی سینما و نقاشی خواند) اجرا کرد و در همین سال در شاهکار دادائیستی رنه کلر به نام «آنتراکت» با همراهی فرانیس پیکابیا ، من ری ، و اریک ساتی ایفای نقش کرد.: «دوشان و «پیکابیا» را مشغول بازی شطرنج ( سرگرمی ابدی دوشان) می دیدیم که همچون مسافران کره ی ماه، وزن خود را از دست داده و به رقص درمی آیند. این فیلم کوتاه و درخشان شاید تاثیرگذارترین اثر آوانگارد سینما پیش از تولد«سگ اندلسی» ساخته ی بونوئل و سالوادور دالی باشد.

فیلم بعدی زندگی آرام و پُرکنایه ی دوشان«سینمای کوچک» در سال 1926 است که توسط «من ری» و «مارک الگره» با زمان هفت دقیقه ساخته شد و تجربیات بصری«مارسل دوشان» را پوشش می داد. «من ری» در سال 1927 از مراسم ازدواج «دوشان» با لیدی سارازال-لواسور فیلم برداری می کند و اگر چه این ازدواج تنها یک سال دوام می آورد، اما تصاویر«من ری» به شرح منحصربه فرد، یک عروسی دادائیستی دست می- یابند.

نام«دوشان» به عنوان کارگردان فیلم«تجرید» در سال 1927 نیز آمده است. او در سال 1947 در نوشتن فیلمنامه ی «رویاهایی که می توان با پول خرید» همکاری می کند. در سال 1955 در فیلم «هشت ضربدر هشت» ساخته ی «هانس ریشتر» بازی می کند، این فیلم در باره ی بازی شطرنج است.

در سال 1956 تلویزیون «ان بی سی» برنامه ای در باره ی او در سری«دانایان کهن» تهیه کرد و در سال 1963 ژان ماری درو «بازی شطرنج با مارسل دوشان» را کارگردانی می کند. در سال 1966 تریسترام پاول فیلم «شورش حاضرآماده ها» را برای «بی بی سی» و در باره ی دوشان می- سازد.

به نظر می رسد«دوشان» همواره به سینما به عنوان هنری (یا آن گونه که مطلوب او بود، ابزار) نزدیک به نقاشی روبرو شده است. آمال و آرزوهای تقریبن متحقق شده ی او، اعم از تبدیل تصویر به تجزیه ی حرکت ، کارکرد معکوس تصاویر ، عدم هماهنگی و تناقض میان اسامی و پدیده ها، توجه به تصادف و خودبه خودی، جملگی در فیلم های او و «من ری» در سال های بیست منعکس شده اند و میراث به جا مانده ی آن ها برای آثار پیشروی دهه های شصت و هفتاد به این سو، بیش تر از هر چیز دیگری در تاریخ سینمای آوانگارد است.

«مارسل دوشان» در حالی که به دقت وقایع ماه مه سال 1968 را در پاریس دنبال می کرد بر اثر حمله ی قلبی درگذشت.

ماهنامه ی بین المللی تخصصی آرت

مجله اپیزود ، شماره بیست و نه

بیست و هشتم دی ماه 1387 خورشیدی

Home