|
دی به آذر روز از دی ماه برابر با هشتم دی در گاهشماری ایرانی. واژه ی دی که در اوستا «دتهوش»(Dathush) یا «دزوه»(Daz-vah) آمده است، به معنی دادار یا آفریننده و آفریدگار است که همیشه به مانند صفتی برای اهورامزدا آورده شده است. واژه ی «دی» از مصدر «دا» آمده که در اوستا و فارسی هخامنشی (پارسی باستان) و سانسکریت به معنی دادن ، آفریدن ، ساختن و بخشیدن، است. در پهلوی «داتن»(Datan) و در فارسی «دادن» شده است و «داتر»(Dater) که در پهلوی «داتار» و در فارسی «دادار» یا آفریدگار گفته می- شود و در خود اوستا در آفرینگان گاهنبار بند یازده، صفت دتهوش برای دهمین ماه سال به کار رفته است.
ابوریحان بیرونی درباره ی «دی» می گوید : «... دی ماه، نخستین روز آن خرم روز است و این روز و ماه هر دو به نام خداوند است که «هرمز» نامیده می شود، یعنی حکیم و دارای رای و آفریدگار. در این روز عادت ایرانیان چنین بوده که پادشاه از تخت شاهی پایین می آمد و جامه ای سفید می پوشید و در بیابان بر فرش های سپید می- نشست و دربان و یساولان را که شکوه پادشاه با آن هاست به کنار می راند و هر کس که می خواست پادشاه را ببیند، خواه دارا و خواه نادار، بدون هیچ گونه نگهبان و پاسبان، نزد شاه می رفت و با او به گفت وگو می پرداخت و در این روز پادشاه با برزگران می نشست و در یک سفره با آن ها خوراک می خورد و می گفت : من مانند یکی از شماها هستم و با شماها برادرم، زیرا استواری و پایداری جهان به کارهایی است که به دست شما انجام می شود و امنیت کشور نیز با من است، نه پادشاه را از مردم گریزی است و نه مردم را از پادشاه ...»
- چهار جشن منسوب به «دی» یا «دادار» (خداوند - هرمزد) : 1 - اورمزد و دی ماه در نخستین روز دی ماه «کوشیار گیلانی» در «زیج جامع» این روزها را «دی جشن» می نامد. بنابراین روز هشتم و پانزدهم و بيست وسوم هر ماه یعنی دوم دی ، نهم دی و هفدهم دی به تقويم امروزی، به نام« دی» است و برای تشخيص اين سه روز از يکديگر هر يک از اين ها را با نام بعد از خودش می خوانده و دی بآذز ، دی بمهر و دی بدين می گويند، يعنی اين سه روز را برای باز شناختن به روز بعد خودش نسبت می دهند، ضمن آن که می دانيم روز اول هر ماه «هرمزد» يا «اورمزد» می باشد که نام آفريننده ی جهان است. پس به اين ترتيب روز اول (بیست و پنجم آذر به تقويم امروزی) و هشتم و پانزدهم و بيست وسوم دی ماه، به نام خداوند است و چون نام ماه و روز يکی می شود، هر چهار روز جشن است و خود ماه هم که به معنای خداوند است اين جشنها را جشن اورمزد و سه دی گويند، يعنی اولی در اورمزد روز و سه ديگر در سه روزی است که هر سه دی نام دارد.
اما از همه والا تر جشن روز اورمزد می باشد. اين روز در ايران باستان كه نخستين جشن دي گان است به نام «اورمزد و دي ماه خرم روز» یا جشن دي گان نامیده شده است. زرتشتيان همچنين اين روز را چيرگي روشنايي بر تاريکي يا پيروزی اهورامزدا بر اهريمن به شمار مي آورند. کدام يک از ملت های دنيا دارای چنين فرهنگ پرمهرو غنی هستند؟؟؟ صد افسوس که از اين آيين ها و گذشته ی کهن مان، چيزی جز حسرتش براي مان باقی نمانده. بنابراین باید به یاد داشته باشیم که روز اول و هشتم و پانزدهم و بيست و سوم دی ماه که هر چهار روز، به نام خداوند است و با معنی مفهوم واژه دی يعنی آفريننده ی جهان موافق می باشد در ايران باستان جشن بوده که روز اول را جشن خرّم روز و سه جشن ديگر را جشن دی گان می ناميدند . در گاهنامه ايران باستان (3745) اين روز به نام جشن «دي گان» و شب پيش از آن به نام جشن شب« يلدا» يا شب چله نام گذاري شده است که واژه ی «يلدا» به پارسي باستان به معناي زايش است. امروزه هم در ايران اول دی ماه را به نام شب اول چله زمستان و شب یلدا عملن مورد توجه قرار می دهند و مخصوصن در اين شب هندوانه يا ميوه های ديگر می خورند . مسيحيان نيز اين شب را که يلدا نام دارد شب ميلاد مسيح می دانند و جشن می گيرند.
لازم به ذکر است که تعطيلات آخر هفته که امروز در بين ملل دنيا مرسوم است (شنبه ، يکشنبه يا جمعه) در فرهنگ کهن ايرانی بوده و ايرانيان قديم بطور کلی در هر ماه اين چهار روز را که به نام خداوند است به جای چهار آدينه ی فعلی تعطيل می کردند. چه زيبا بود اگر می توانستيم اين سنت قديم ايران زمين را دوباره زنده نماييم تا آثار نياکان مان و يادگارهای ارزشمند آنان به کلی فراموش نگردد. جشن «خرم روز» بر همه ی ايرانيان فرخنده باد.
منابع: -------------------------------------------------------------------------------------------- پژوهشی در گاه شماری و جشن های ايران باستان - پژوهش و نوشته ی: هاشم رضی پایگاه اینترنتی «آریابوم» پایگاه اینترنتی «سپندارمزد» پایگاه اینترنتی «زرتشت»
فرید ستوده - مجله اپیزود ، شماره بیست و شش هفتم دی ماه 1387 خورشیدی
|
|
copyright© 2008 episodemagazine.com All rights reserved |
