Literature

محمد رضا شفيعی كد كنی مشهور به «م. سرشک» در نوزدهم مهرماه سال 1318 خورشیدی در«كد كن» از روستاهای کهن نيشابور به دنيا آمد. وی تحصيلات ابتدايی و متوسطه را در زاد گاهش به پايان رساند و چندی نيز به فراگيری زبان و ادبيات عرب، فقه، كلام و اصول پرداخت.

پانزده سال از دوران کودکی و نوجوانی دکتر شفیعی کدکنی به فراگيرگرفتن علوم قديم و حضور در به حوزه های علميه آن روز خراسان صرف شد، او پس از مطالعه ی علوم جديد و موفقيت در آزمون، وارد دانشگاه مشهد و دانشجوی استادانی چون دکتر فياض، دکتر يوسفی و دکتر رجايی شد.

دکتر شفیعی کدکنی، پس از گرفتن ليسانس از دانشگاه فردوسی مشهد، برای تکميل تحصيلات وارد دانشگاه تهران 'گردید و ازاستادانی چون دکتر فروزانفر و دکتر پرويز ناتل خانلری بهره برد و با درجه ی دکترای زبان و ادبیات فارسی از دانشکده ادبيات دانشگاه تهران فارغ التحصيل شد و در کتاب خانه ی مجلس سنا به مشغول به کار گردید وپس از آن دانشياری و استادی گروه ادبيات فارسی و ادبيات تطبيقی دانشگاه تهران را بر عهده گرفت.

دکتر کدکنی شعر را با نام «م.سرشک» و با سرودن غزل آغاز کرد. وی در سال 1344 با انتشار کتاب «زمزمه ها» توانايی خود را در سرودن غزل نشان داد.

پس از انتشار «زمزمه ها» و چند مجموعه ی دیگر در قالب های شعر سنتی، وی قالب سنتی را رها کرد و به شعر نيمايی روی آورد. سپس با انتشار مجموعه ی «در کوچه باغ های نشابور» در سال 1350 نشان داد که به زبان و ساخت شعری مشخصی دست يافته، پس راه شعری خود را پیدا کرد و شعرش تکامل یافت.

سه مجموعه ی شعر او نیز در سال 1356 منتشر شد: «مثل درخت در شب باران»، «بوی جوی موليان» و «از بودن و سرودن».

مجموعه ی اشعار او عبارتند از: «زمزمه ها» ، «شبیخوانی» ، « از زبان برگ» ، «در کوچه باغ های نیشابور» ، «هزاره ی دوم آهوی کوهی» «از بودن و سرودن» ، «بوی جوی مولیان» و«مثل درخت در شب باران».

در واقع آخرين مجموعه ی دکتر کدکنی «هزاره دوم آهوی کوهی» است که در سال 1367 منتشر شد. ساخت و زبان شعرهایش در این مجموعه، مستحکم تر و موسيقايی تربه نظر می رسد.

دکتر شفيعی کدکنی، در زمینه ی تاليف و تصحيح و ترجمه و نقد و تحقيق نیز چهره ای ممتاز دارد. کتاب های «صور خيال در شعر فارسی»، «موسيقی شعر»، «اسرار التوحيد» و کتاب ها و مقاله های دیگری نیز از وی، در گروه آثار مرجع به شمار می روند.

آثاردکتر شفیعی کدکنی را می‌توان به دو گروه انتقادی و مجموعه اشعار تقسیم کرد. آثار انتقادی این نویسنده، شامل تصحیح آثار کلاسیک فارسی و نگارش مقالاتی در حوزه ی نظریه ی ادبی است. در میان آثار نظری شفیعی کدکنی کتاب «موسیقی شعر» جایگاه ویژه ای دارد و در میان مجموعه ی شعرهایش «درکوچه باغ های نیشابور» از شهرت بیش تری برخوردار است.

دکتر شفيعی‌كدكنی پس از تصیحیح آثاری «اسرارالتوحید» ، «تاریخ نیشابور» ، شش اثر از آثارعطار نیشابوری مانند «منطق‌الطير»، «تذكره الاولياء»، «مصيت‌نامه»، «الهی ‌نامه» ، «اسرارنامه» ، «مختارنامه» و تصحیح «آفرینش و تاریخ» اینک نیز «كليات شمس» مولانا جلال‌الدين محمد بلخی را تصحيح كرده كه قرار است بعد از بازنگری‌هایی منتشر شود.

آن گونه که خبرگزاری«فارس» گزارش داده، اين تصحيح را قرار است انتشارات «سخن» منتشر كند. اين ناشر در چند سال اخير بسياری از تصحيحات و تحقيقات دکتر شفيعی‌كدكنی را منتشر كرده است.

شفيعی كدكنی پيش از اين نيز در سال 1352 گزيده‌ای از غزل‌های مولانا را با مقدمه‌ای مبسوط منتشر كرده بود و برخی از غزل‌های معروف را منسوب به مولانا دانسته بود. «هر لحظه به شكلی بت عيار برآمد» و «روزها فكر من اين است و همه شب سخنم» از جمله غزل‌های معروفی هستند كه وی آن‌ها را منسوب به مولانا می ‌داند. تصحيح محمدرضا شفيعی ‌كدكنی از «كليات شمس» مولانا، چندين سال در اختيار انتشارات «كارنامه» بوده كه بنا به دلايلی تاكون منتشر نشده است.

پيش از دکتر شفيعی ‌كدكنی دو تصحيح از «كليات شمس» در ايران منتشر شده بود كه معروف‌ترين آن‌ها از «بديع‌الزمان فروزانفر» بود. سال گذشته نيز تصحيح ديگری از «كليات شمس» به تصحيح «توفيق سبحانی» منتشر شده بود. اما در چند دهه ی اخير گزيد‌های فراوانی از غزل‌های مولانا در ايران منتشر شده كه معروف‌ترين آن‌ها از خود دکترشفيعی ‌كدكنی بوده است.

«گزيده ی غزليات مولوی» از دکترسيروس شميسا ، «انسانم آرزوست» از بهاءالدين خرمشاهی ، «ژرفای دريا، جست‌ و جوی مرواريد ناسفته در دريای گفته‌‌های مولانا» از منيژه قربانی ، «دُری از دريای جان» از سيدفرشيد سادات شريفی و «سی پاره عشق» از مجيد سرمدی از جمله ی اين كتاب‌ها هستند.

بيش تر حوزه ی تحقيقات دکتر شفیعی کدکنی تاكنون در خراسان بزرگ، قرن‌های نخست هجری تا عصر «عطار نيشابوری» بوده است. دکتر کدکنی علاوه بر اين، در چهار دهه ی اخير گزيده‌هايی از اشعار شاعران كلاسيك فارسی را با نگاهی انتقادی منتشر كرده است.

«مفلس كيميا فروش» درباره ی شعر انوری، «زبور پارسی» درباره غزل‌های عطار، «تازيانه‌های سلوك» درباره قصايد سنايی، «در اقليم روشنايی» درباره ی غزل‌های سنايی و «شاعر آيينه‌ها» درباره ی شعر بيدل دهلوی از جمله گزيده‌هايی هستند كه وی منتشر كرده است. تمامی اين كتاب‌ها با مقدمه‌ای انتقادی درباره ی زنده گی، آثار و شعر هر يك از شاعران مربوطه است.

هم چنین در برنامه ی رونمايی از سه كتاب منظوم عطار با تصحيح محمدرضا شفعيی كدكنی عنوان شد كه دقت و وسواس علمی، اطلاعات محلی و نگاه نوين شفيعی‌كدكنی، عطار نيشابوری را به جايگاه واقعی خود در سطح جهان می ‌رساند.

به گزارش خبرنگار ادبيات و كتاب خبرگزاری«فارس» برنامه ی «رونمايی از سه كتاب عطار نيشابوری» در قالب برنامه ی جشن ششمين سال كتاب انتشارات «سخن» صبح روز دوشنبه، بیست و پنجم شهریور ماه جاری، در تالار هتل همای تهران برگزار شد. شروع برنامه رونمايی كتاب‌های دکترشفيعی كدكنی با اجرای سرود «ای ايران» از سوی گروه پيشاهنگ همراه بود كه دختران نوجوان آن را اجرا كردند. آن چه در برنامه ی «رونمايی كتاب‌های عطار» با تصحيح دکترشفيعی به چشم می ‌خورد پرهيز از تعريف و تمجيد از شفيعی ‌كدكنی بود.

«محمد‌جعفر ياحقی» استاد دانشگاه فردوسی مشهد در سخنانی با تجليل از كتاب‌های انتشارات سخن به مشكلات شناسايی مؤلفان و مشكلات نشر اشاره كرد. ياحقی گفت: انتشارات سخن برخاسته از يك ديرينگی چندين قرنی است كه حكايت از يك هويت ريشه‌دار در فرهنگ ايرانی دارد. وی در سخنان خود به كتاب‌های «عطار» اشاره كرد و گفت: يقين دارم شفيعی كدكنی، عطار را به جايگاه واقعی خود خواهد برد.

وی همچنین افزود: اهتمامی كه برای انتشار سريع آثار عطار شده است از يك طرف و نگاه نوين شفيعی كدكنی در تصحيح متون از طرف ديگر باعث شده در دهه‌های آينده ما «عطار» را در اوج منزلت و اعتبار خود ببينيم. «ياحقی» با اشاره به اين كه شيوه ی تصحيح متن، احتياج به تجديد نظر اساسی دارد، گفت: كاركرد شيوه ی تصحيح متن با روش «محمد قزوينی» امروز به پايان رسيده و امروز بايد يك رنسانسی در شيوه ی تصحيح متن ايجاد شود. او از شفيعی كدكنی خواهش كرد كه روش، شيوه و دستور‌العمل متدولوژيك تصحيح متن را بنويسد.

مجری برنامه بعد از تعريف‌های محتاطانه «محمد جعفر ياحقی» از كوشش‌های چندين دهه ی شفیعی كدكنی گفت: می ‌ترسيدم شفيعی جلسه را ترك كرده باشد ولی چشمم افتاد به «ايرج افشار» و ديدم كه شفيعی كدكنی هم بايد همان جا نشسته باشد. او از شفيعی كدكنی كه در انتهای سالن نشسته بود خواست كه چند دقيقه‌ای قيام كند، دکترشفيعی كدكنی پرهيز كرد و به جای او برخی از حاضرين قيام كردند و برای او دست زدند.

«مجدالدين كيوانی» مترجم كتاب «صهبای خرد» كه از برگزيده گان كتاب سال بود در سخنانی با اشاره به استقبال عام و خاص از اين كتاب، به مقوله ی«خيام» در تاريخ پرداخت. «كيوانی» همچنين به رباعيات خيام كه همواره نزد مصححان و محققان بحث‌برانگيز بوده اشاراتی كرد.

«علی ‌اصغر علمی» مدير انتشارات سخن نيز در گزارشی به كارنامه ی اين انتشارات در طول چند دهه ی اخير پرداخت. «علمی» به مرارت‌های انتشار كتاب‌های شفيعی كدكنی اشاره كرد و گفت: انتشار كتاب‌های دکترشفيعی کدکنی سی سال زمان برده و تاكنون پنج مجلد از آن منتشر شده است . وی افزود: چاپ هر يك از اين مجموعه‌ها برای هر ناشری موفقيتی بزرگ به شمار می ‌آيد.

از ديگر سخنرانان اين جلسه «احمد جلالی» رئيس موزه، اسناد و كتابخانه مجلس شورای اسلامی بود كه در سخنانی درباره ی سال مولانا صحبت كرد.

در این برنامه، كتاب‌های «اسرارنامه» و «مصيبت‌نامه» از آثار «عطار نيشابوری» با تصحيح دکترمحمدرضا شفيعی كدكنی، رونمايی شد. كتاب «الهی نامه» به گفته ی ناشر هنوز برای چاپ آماده نشده است.

مهدی محقق،ايرج افشار، علی اشرف صادقی ، احسان نراقی ، عبدالرحيم جعفری ، نوش آفرين انصاری، احمد جلالی ، محمد ابراهيم باستانی پاريزی، شهرام ناظری، اسماعيل سعادت، جمال ميرصادقی ، فتح الله مجتبايی ، محمدجعفر ياحقی ، ژاله آموزگار، حسين الهی قمشه‌ای، كی كاووس جهانداری، محمد استعلامی، علی دهباشی و مجد‌الدين كيوانی از چهره‌هايی بودند كه در برنامه ی رونمايی از كتاب‌های دکتر شفيعی كدكنی حضور داشتند.

آنسه امیری - مجله اپیزود ، شماره دوازده

سی ام شهریور ماه 1387 خورشیدی

Home