SusanTaslimi

کسانی که از حافظه ی سینمایی بهره ای دارند ، نام "سوسن تسلیمی" بازیگر توانا و بی رقیب سینما برای شان نامی آشنا

و دلنشین است و آنان که در هنر سینما و بازیگری تخصص دارند سوسن را بهترین بازیگر زن تاریخ سینمای ایران می نامند.

سوسن در بهمن ماه 1328 خورشیدی در "رشت" و در خانواده ای هنرمند به دنیا آمد. پدرش "خسرو تسلیمی مدیر تولید و

تهیه کننده در دهه ی چهل و همچنین بازیگر تئاتر ، و مادرش "منیره تسلیمی" بازیگر دهه ی سی تئاتر در رشت و تئاتر نوشین

و نیز سینما بود.

سوسن در مورد پدر و مادرش می گويد:

«پدر و مادرم هردو در آن زمان بازيگر تئاتر بودند ، تئاتر در گيلان ، به خصوص در "رشت" خيلی زودتر از جاهای ديگر ايران شروع

به کار کرد و در "رشت" زن ها خيلی زود رفتند روی صحنه.»

منيره تسليمی در اولين فيلم سينمايی خود به نام "مهتاب خونين" جايزه بهترين بازيگر سال را در نخستین جشنواره ی فيلم

ايران دريافت کرده بود ، جايزه ای که "سوسن" در پنج سالگی ، پس از فوت مادرش ، روی صحنه رفت و آن را دريافت کرد يک

گلدان نقره ای کنده کاری شده بود.

سوسن در سال 1348 دیپلم دبیرستان را در رشته ی "طبیعی" گرفت و در دانشکده ی هنرهای زیبا دانشگاه تهران پذیرفته شد.

در سال 1352 از دانشکده ی هنرهای زیبای در رشته ی تئاتر فارغ التحصیل شد در حالی که فعالیت تئاتری خود را از سال 1352

آغاز کرده بود و با گروه "بازيگران شهر" ، "تئاتر پياده" و تئاتر"چهار سو" همكاری می كرد.

فعالیت سینمایی خود را در سال 1357 با بازی در فیلم "چریکه تارا" ساخته ی "بهرام بیضایی" آغاز کرد. نقش آفرینی سوسن

تسلیمی در این فیلم مورد تقدیر جشنواره ی "سن سباستین" قرار گرفت.

در زمان فیلم برداری چریکه تارا در سال 1357 ، اعتراض‌های اجتماعی در ایران به اوج رسیده بود. سوسن تسلیمی می‌گوید:

«بعد از انقلاب، سدی که در برابر ابراز اندیشه‌ها وجود داشت برای مدت زمان کوتاهی برداشته شد. ولی آن شیرینی آزادی بیان

امید به عدالت اجتماعی پایدار نبود و خیلی سریع جای خود را به نگرانی داد و قوانین جدیدی وضع شد که آثار هنری آن دوره را

که سعی در مطرح کردن مسائل انسانی و اجتماعی داشتند زیر سوال برد.»

فیلم چریکه تارا پس از انقلاب به نمایش عمومی در نیامد.

در آن دوره، سوسن تسلیمی به عنوان بازیگر در استخدام تئاتر شهر بود. وی سال 1359 در پی اعتراض به سیاست فرهنگی

این مرکز، به اتهام "کم‌کاری" اخراج شد.

در همین دوران به تلویزیون راه یافت و در سال 1363 با بازی در مجموعه ی تلویزیونی "سربداران" ساخته "محمد علی نجفی"

توانایی خود را در بازیگری نشان داد.

سال 1361 در فیلم "مرگ یزدگرد" ساخته ی بهرام بیضایی بازی درخشانی را به نمایش گذاشت. این فیلم آسیابان و همسرش

را نشان می دهد که مظنون به قتل "یزدگرد" آخرین پادشان ساسانی هستند که مورد بازجویی های مداوم سران حکومت قرار

می گیرند.

در زمان فیلمبرداری "مرگ یزدگرد" در سال ۱۳۶۰، بحث اجباری شدن حجاب برای زنان مطرح شد. "سوسن تسلیمی" می گوید:

«ما فکر می‌کردیم می‌توانیم زیر بار این تحمیل نرویم ولی فیلم توقیف شد. این فیلم فقط در سال ۱۳۶۰ در جشنواره نشان داده

شد بعد از آن، آقای بیضایی هر فیلم نامه‌ای را که برای تصویب دادند، رد شد.»

فیلم بعدی سوسن تسلیمی "مادیان" بود ساخته ی "علی ژکان" در سال 1364.

"مادیان" با قصه ی واقع گرایانه ی خود به تمام آن چه فقر فرهنگی- اقتصادی بر زن تحمیل می کند ، می پردازد. بی سوادی

نداشتن استقلال مادی ، ازدواج اجباری آن هم در سن پایین ، نداشتن حق حضانت کودکان و ... به گمانم مادیان هنوز یکی

از بهترین و مهم ترین فیلم هایی است که در مورد سختی های زنده گی زنان ایرانی ساخته شده است. (1)

در سال 1364 در بحبوحه ی جنگ ایران و عراق ، "بهرام بیضایی" فیلم "باشو غریبه ی کوچک" را می سازد . این فیلم در ارتباط

با وقایع جنگ است و زنی از روستاهای گیلان را نشان می دهد که پسر بچه ای جنوبی و جنگ زده را که به شکلی تصادفی به

آن روستا می رسد ، در خانه اش پناه می دهد.

سوسن تسلیمی نقش اول این فیلم را بازی می کند و نقش آفرینی اش در این فیلم به واقع درخشان و چشمگیر است. بازی

فوق العاده و استثنایی او در این فیلم ، یکی از بهترین بازی های تاریخ سینمای ایران است.

فیلم"باشو غریبه ی کوچک"پنج سال در توقیف می ماند. سوسن در سال 1367 پس از جدایی از همسرش"داریوش فرهنگ"

به سوئد مهاجرت می کند. سرانجام باشو غریبه ی کوچک در سال 1369 زمانی که خانم تسلیمی در سوئد به سر می برد

اکران می شود.

آخرین فیلم سوسن تسلیمی "شاید وقتی دیگر" ساخته ی بهرام بیضایی بود که در این فیلم یکی از درخشان ترین بازی های

سینمای ایران را به نمایش گذاشت . سوسن در این فیلم در سه نقش بازی کرد.

"شاید وقتی دیگر" شاهد تلاش و جست و جوی زنی برای یافتن هویت و فردیت خود در جامعه ای به شدت بسته و مظنون است.

در این فیلم ، مرد آن قدر درگیر ذهنیت مردانه ی خویش است که تلاش و تنهایی کابوس گونه ی زن را رد جست و جوی هویت

نمی بیند. هراس او بیش از آن که هراس از دست دادن عشق همسر باشد، هراس از خدشه دار شدن و فرو ریختن دنیای مردانه

او ست. (2)

سوسن تسلیمی در دو نقش "تارا" و "زن آسیابان" به طور عمده خصلت های یک انسان کُلی را بروز می دهد که جنبه های

روانی و نمودهای بیرونی او کم تر ما به ازای اجتماعی دارد . یاختار اسطوره ای "چریکه تارا" و نمایشس "مرگ یزدگرد" که در

آن سبک و سیاق "بازی در بازی" تبعیت می شود ، نوع بازی سوسن تسلیمی را در این دو فیلم توجیه و تبیین می کند.

او در دو فیلم دیگرش با بهرام بیضایی به شیوه ی کم و بیش متفاوت تری عمل کرده است. در "باشو غریبه ی کوچک" بنا به

اقتضای داستان و ساختار فیلم ، از یک سو به ایفای نقش یک زن روستایی با مختصات و ویژه گی های فردی و از سوی دیگر

بنا به وجه نمادین و بخش های کابوس گونه ی فیلم، به ایفای نقشی فرا واقعی می پردازد که سنخیتی به بازی مشابه او در

فیلم "مادیان" در نقش یک زن روستایی شوهر مرده و زجر کشیده ندارد.

سوسن تسلیمی در آخرین فیلمش"شاید وقتی دیگر" ساخته ی بهرام بیضایی، در سه نقش "کیان"(که زنی روان پریش است)

"ویدا" (خواهر دو قلویش و زنی برون گرا) و مادرشان ( که حضوری بیش تر متعلق به تاریخ دارد) ظاهر می شود. تفکیک این سه

نقش از هم ، این امکان را برای سوسن فراهم می کند تا به ایفای نقش انسان های کُلی ، اسطوره ای ، تاریخی و نمایشی

بپردازد .

او در فیلم "طلسم" بازی خود را به شیوه ی فیلم های بهرام بیضایی ارایه داد و در فیلم مادیان با طراحی نقشی ملموس و قابل

قبول برای "رضوانه" شخصیتی متناسب با حس و حالا زن روستایی که در چنبره ی مناسبات خُرد کننده ی اجتماعی گرفتار است

خلق کرد.

خانم تسلیمی هیچگاه مورد تایید و تشویق سیاست گذاران امور سینمایی قرار نگرفت. بازی او در دو فیلم اولش به دلیل عدم

نمایش عمومی ، حتا از دید منتقدان حرفه ای نیز پنهان ماند و بعد از نمایش "مادیان" منتقدان بازی او را با عبارت های گرمی

ستودند.» (3)

سوسن در طول فعالیت سینمایی اش در ایران ، تنها در شش فیلم بازی کرد که چهار فیلم آن ، ساخته ی "بهرام بیضایی" بود.

این بازیگر بی نظیر، با همین شش فیلم به عنوان یکی از چند بازیگر توانای سینمای ایران شناخته شد و از دید بسیاری از دست

اندرکاران سینما ، او بهترین بازیگر زن تاریخ سینمای ایران است.

سوسن در سال 1367 به سوئد مهاجرت کرد و در سوئد نیز همچنان به فعالیت های هنری خود ادامه داد. از جمله چندین نمایش

نامه نوشت و بازی کرد. او با بازی تک نفره در نمایش "مده آ" مورد استقبال قرار گرفت و هم چنین در فيلم كوتاه "مرز" ساخته ی

"رضا پارسا" در سال 1994 و یک سریال تلویزیونی سوئدی نقش آفرینی کرد.

او در سوئد جوايزی نیز به عنوان بازيگر دريافت كرده است ، از جمله : جايزه برای بازی در نمايشی با نام "قربانی" ، سلستينا

(ريكس تياترين،‌ 1995) و جايزه ی بهترين بازيگر سال از طرف آكادمی سوئد برای نمايش «مده آ» در سال 1999 . او هم چنين فيلم

«Husi Helvete» در سال 2001 را كارگردانی كرده است.

سوسن تسلیمی در مورد بازی اش در فیلم "مرز" ساخته ی رضا پارسا در گفت و گوی تلویزیونی خود با "فرح ربیعی" چنین گفت:

« من ایشان را طبیعتن نمی شناختم ، چون آن موقع ایشان سال آخر مدرسه ی کارگردانی فیلم را در دانمارک می گذراندند . از

من خواستند که توی این فیلم شرکت بکنم .، چون طبیعتن ایشان را نمی شناختم ، در ابتدا یک کمی تردید داشتم ، چون بعد

از فیلم هایی که در ایران کار کرده بودم، نمی خواستم هر پیشنهادی را بپذیرم، می خواستم که فیلمی را که کار می کنم در حد

کار های قبلی ام باشد .در تماس ها و دیدار با کارگردان متوجه شدم که فیلم به چه شکلی خواهد بود و کارگردان چه ایده هایی

دارد و در همان ارتباط اول بنظرم فیلم خوبی بود . این فیلم بسیار هم موفق شد.»

سوسن تسلیمی به عنوان بازیگری تحصیل کرده به این موضوع واقف بود که هدف تئاتر و سینما در نمایش دادن و بازگو کردن

عواطف، رابطه ها، اندیشه ها و حساسیت های گوناگون بشری و تحلیل واقعیت هاست ، اما هر دوی این هنرها در عمق دارای

زبان خاص خودشانندو در نحوه ی بیان متفاوت هستند.

*کارنامه ی تئاتر سوسن تسلیمی:

"ترس و نکبت" – "رایش سوم" ( کارگاه نمایش) ، سال 1352

"ایولف کوچولو " ، ( کارگاه نمایش) ، سال 1353

"عروسی خون" ، ( مولوی) ، سال 1354

"مرگ یزدگرد" ، ( تئاتر چهارسو) ، سال 1358

"دایره ی گچی قفقازی" ( تئاتر شهر) ، سال 1358

*کارنامه ی سینمایی:

بازیگری:

"طلسم" ، (داریوش فرهنگ) ، سال 1365

"مادیان" ، (علی ژکان) سال 1364

"مرگ یزدگرد" ، (بهرام بیضایی) ، سال 1360

"چریکه تارا" ، (بهرام بیضایی) ، سال 1357

"باشو غریبه ی کوچک" (بهرام بیضایی) ، سال 1365

"شاید وقتی دیگر" ، (بهرام بیضایی) ، سال 1366

نویسنده ی فیلم نامه:

"کفش های میرزانوروز" ، (محمد متوسلانی) ، 1364

کارهای تلویزیونی:

"حلقه ی جادو" ، برنامه ی کودک و نوجوان ، سال 1352

مجموعه ی تلویزیونی "سربداران" ، (محمد نجفی) ، سال 1362

ادامه ی مطلب در شماره ی آینده...

آنسه امیری - مجله اپیزود

پانزدهم تیرماه 1387 خورشیدی

منابع:

-------------------------------------------------------------------

ماهنامه ی سینمایی فیلم

کتاب سال سینمای ایران

فرهنگ جامع زنان بازیگر ایران

ماهنامه ی سینمایی فیلم ، گفت و گوها

فرهنگ فیلم های سینمای ایران ، جمال امید ، جلد دوم

دوهفته نامه گزارش فیلم

دانشنامه ی ویکی پدیا

سایت به نما

توضیحات :

------------------------------------------------------

1 و 2 - ناهید موسوی ، ماهنامه ی سینمایی فیلم ، بهمن ماه 1379

3- کتاب سال سینمای ایران ، 1380

Home