|
در این بخش به معرفی بازیگران زن ایرانی و چگونگی ظهور زنان در سینمای ایران ونیز شرح حال و فیلم شناسی زنان بازیگر خواهیم پرداخت. هم چنین بررسی این موضوع که خانم های بازیگر سینمای ایران در فیلم های ایرانی بیش تر در چه نقش- هایی ظاهر می شدند و چه گونه از استعداد داشته یا نداشته شان در فیلم ها استفاده می شد. در آغاز کار ، با مختصری از چگونگی شرایط سینمای ایران در سال های اولیه ی ورود صنعت سینما به ایران و نیز ساخته شدن اولین فیلم های داستانی در سینمای ایران آشنا خواهیم شد وپس از آن به معرفی نخستین ستاره بانوی سینمای ایران می پردازیم.
نخستین فیلم های سینمای ایران زن همواره یکی از عوامل مهم و موثر در هنرهای داستانی و دراماتیک بوده است و بدون حضور او ، بسیاری از آثار مهم ادبی و نمایشی جهان نمی توانسته اند خلق شوند. در سینمای بعد از انقلاب ایران ، زمانی که حضور زن به شکل گذشته ممنوع شد ، برای این که فیلم ها در بین مردم کشش داشته باشند ، جای خالی زن را با حضور بچه ها در فیلم پُر کردند و در همان زمان نیز فیلم هایی ساخته شد که محور اصلی داستان فیلم ، حضور یک کودک بود تا فیلم را از حالا خسنه کننده گی نجات دهد. اما ، حضور کودک نیز نتوانست جای خالی زن را در سینمای بعد از انقلاب ایران پُر کند و به همین دلیل در پی چاره ای برآمدند که بر اساس قوانین خاص و صد البته محدود ، از وجود زن در سینمای یاران استفاده کنند و این کار انجام شد اگر چه که حضوری ناقص و غیر متعارف دارد. در واقع از ابتدا ، این زن بود که چالش های دراماتیک اغلب آثار دراماتیک را شکل می داده است. سینمای ایران نیز از همان آغاز به قصد ایجاد کشش و جذابیت از بازیگران زن بهره گرفته است. جامعه ی سنتی پس از انقلاب مشروطیت ، به ویژه به دنبال حرکت های نوگرایانه دوران سلطنت خاندان پهلوی ، به تمدن غرب گرایش پیدا کرد و تحولاتی در ساختارهای فرهنگی و اجتماعی جامعه پدیدار شد. اما این نوگرایی با مقاومت اقشار سنتی جامعه رو به رو شد و به این ترتیب چالش نو گرایی و سنت گرایی، یکی از تعارض های مهم جامعه ی ایران را شکل داد. سینما یکی از دست آمد های مهم جهان مدرن به حساب می آید و این پدیده ، پنج سال پس از پیدایش در غرب ، توسط مظفر- الدین شاه به جامعه ی سنتی ایران راه یافت که از همان زمان به عنوان پدیده ای کفر آمیز مورد نکوهش سنت گرایان قرار گرفت. فیلم سازی در ایران تا مدتی صرفن جنبه ی خبری داشت و هنوز از ساختن فیلم داستانی خبری نبود ، تا این که از سال 1308 و با فیلم" آبی و رابی" که توسط " آوانس اگانیانس" ساخته شد، ساخت فیلم های داستانی در ایران مرسوم شد.
آوانس اوگانیانس به منظور تربیت بازیگر برای ایفای نقش در نحستین فیلم بلند سینمای ایران ، اولین مدرسه ی تربیت هنرپیشه را تاسیس کرد. آگهی افتتاح این مدرسه در روزنامه ی ایران به تاریخ بیست و چهارم فروردین سال 1309 خورشیدی چاپ شد. متن آگهی چنین بود: آگهی مدرسه ی آرتیستی سینما «مدرسه ی آرتیستی سینما واقع در خیابان علاءالدوله از روز 26 فروردین مطابق با 15 آوریل ، به توسط توسط معلمین و معلمه- های متخصص افتتاح خواهد شد و جهت خواتین کلاس مخصوص دائر است. داوطلبین می توانند هر روزه از ساعت سه بعداز ظهر تا هشت ، خود را به دفتر مدرسه معرفی نمایند». مدرسه ی بازیگر ی تاسیس شد و از بین داوطلبین تعدادی برای بازی در فیلم انتخاب شدند. بیش تر داوطلبان از خانواده های مرفه بودند و سر کلاس آمدن نیز دلخواه بود. اوگانیانس شهریه ای بابت این کلاس ها نمی گرفت و حتا برخی از مخارج را شاگردان را تقبل می کردند. سر کلاس های بازیگری خانم ها شرکت نداشتند ولی در کلاس های شمشیر بازی خانم ها نیز شرکت می کردند. فیلم" آبی و رابی" فیلمی صامت بود و بازیگر زن نداشت. "محمد ضرابی" بازیگر نقش "رابی "در خاطرات مربوط به نحوه ی فیلم برداری می گوید : هر صحنه ، پنج یا شش دفعه فیلم برداری می شد ، این به خاطر بازیگران بود که نمی توانستند کار- شان را خوب انجام دهند ، اوگانیانس کار را متوقف می کرد و دوباره یادشان می داد و دوباره فلیم برداری شروع می شد. ... همه ی صحنه های فیلم در فضای باز فیلم برداری شد ، زیر نور آفتاب ، اصلن برای نورپردازی ، چراغی روشن نشد ، برق هم گران بود ، نمی شد زیاد مصرف کرد. این فیلم از دوازدهم دی ماه 1309 در سینما "مایاک" که صاحب آن تهیه کننده ی فیلم هم بود ، به نمایش در آمد. "اگانیانس" در سال 1311 فیلم "حاجی آقا آکتور سینما" را ساخت که شهرت و اهمیت بیش تری یافت. در این فیلم ، دختر حاجی آقا می خواهد با کسی ازدواج کند که اهل سینماست ، حاجی آقا با سینما مخالف است و مانع ازدواج دخترش می- شود. دختر و داماد آینده ، حاجی آقا را به گوشه و کنار شهر می کشانند و پنهانی از او فیلم می گیرند فیلم آماده می شود و آنان با تمهیداتی حاجی آقا را به سینما می کشانند . فیلم بر پرده می افتد و حاجی آقا از تصویرش خوشش می آید و برای خود و سینما کف می زند. فیلم حاجی آقا آکتور سینما ، از جهت فرم و تکنیک ، ضعف های زیادی داشت و به زعم نویسنده گان سینمایی آن دوران فیلم تاریک بود ، صورت بازیگران سیاه بود و به خوبی دیده نمی شد. نتیجه آن که تماشاگران عام و خاص استقبالی از این فیلم به عمل نمی آورند. اما این فیلم از چند جهت در تاریخ سینمای ایران اهمیت پیدا می کند. نخست از این جهت که یکی از فیلم های آغازین تاریخ سینمای ایران است . دوم این که به چالش سنت و مدرنیسم که یکی از تعارض های مهم جامعه ی ایران است ، توجه نشان می دهد و سرانجام اهمیت "حاجی آقا آکتور سینما" به دلیل حضور نخستین بازیگر زن ایرانی در عرصه ی سینما بوده است.
آسیا قسطانیان در فیلم "حاجی آقا آکتور سینما" نقش دختری را داشته است که به خاطر ازدواج با مردی که اهل سینماست با مخالفت پدرش مواجه می شود. اما این زن ایرانی ، مسلمان نیست و تا آن زمان هیچ کدام از زنان مسلمان، جرات بازی در فیلم های سینمایی را نداشته اند. در فیلم حاجی آقا آکتور سینما زن ، کشاکش های مردانه ی فیلم را رقم می زند، اما خود در روند رخدادهای فیلم نقش چندان تعیین کننده ای ندارد . زن صرفن وسیله ای ست که چالش های فیلم را در زمینه ی تقابل سنت و مدرنیسم رقم می زند. زن در این فیلم، تیپ است و شخصیت نیست و از الگوی قدیمی زن فرشته گون پرداخت شده است(مانند تیپ اول زن در رمان بوف کور صادق هدایت که زن اثیری است که ازجهان خیال و اسطوره می آید و سیمای فرشته گونی دارد.) او گرچه پا در وادی جهان مدرن گذاشته است و به یکی از حرفه های سینما دل بسته ، اما همچون زنان سنتی ، آزرم و معصومیت خود را حفظ کرده است. فیلم حاجی آقا آکتور سینما از نظر تکنیکی ضعیف است و امکان چندانی برای جلوه گری بازیگران فراهم نمی آورد در نتیجه بازیگر زن این فیلم یعنی آسیا ، به خوبی دیده نمی شود و مورد توجه قرار نمی گیرد. بنابراین با وجود شهرتی که فیلم در وجدان آگاه سینمای ایران کسب می کند، آسیا توشه ای از این شهرت بر نمی گیرد و به یکی از فراموش شده گان تاریخ سینمای ایران تبدیل می شود.
لازم به توجه است که آسیا قسطانیان ، نخستین بازیگر زن سینمای ایران ، مسیحی بود و زنان مسلمان ایرانی به دلیل بافت سنتی جامعه ی آن زمان ،هرگز جرات ظاهر شدن در فیلم های سینمایی را نداشتند.
شناسنامه ی فیلم حاجی آقا آکتور سینما محصول : پرس فیلم فیلم نامه و کارگردان : آوانس اوگانیانس تهیه کننده : مقاصد زاده فروزین و شرکا فیلم بردار : پائولویوتومکین بازیگران : حبیب الله مراد ، آسیا قسطانیان ، زما آگانیانس ، عباس خان طاهباز ، عبای قلی خان عدالت پور ، غلامعلی خان سهرابی فرد و آوانس اوگانیانس. سی و پنج میلی متری ، سیاه و سفید ، صامت. با میان نویس به زبان های فارسی ، فرانسه و روسی. آنسه امیری - مجله اپیزود پانزدهم تیرماه 1387 خورشیدی
*در گردآوری مطالب از منابع زیر با تلخیص و تغییر استفاده شده است: ---------------------------------------------------------------------------------- فرهنگ جامع زنان بازیگر فرهنگ فیلم های سینمای ایران کتاب سال سینمای ایران 1379 نوشته های "بهزاد عشقی" در مجله ی فیلم ماهنامه سینمایی فیلم گزارش فیلم مجله های سینمایی و غیر سینمایی پیش از انقلاب
|
|
copyright© 2008 episodemagazine.com All rights reserved |
